BỆNH GAN NHIỄM MỠ

Gan nhiễm mỡ là một tình trạng phổ biến do có nhiều chất béo tích tụ trong gan. Tình trạng này có thể gây tổn thương gan, viêm gan và tạo sẹo, thậm chí dẫn đến suy gan nếu không được phát hiện và chữa trị sớm.

1. Khái niệm về gan nhiễm mỡ

1.1. Gan nhiễm mỡ là gì?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng các tế bào gan tích tụ quá nhiều chất béo. Mọi người đều có nguy cơ mắc bệnh này. Tuy nhiên, những người bị thừa cân, béo phì, tiểu đường hoặc lạm dụng đồ uống có cồn thì có khả năng mắc bệnh này cao hơn.

Một lá gan khỏe mạnh thường chứa rất ít hoặc không có chất béo. Tuy nhiên, khi tiêu thụ quá nhiều rượu bia hay thực phẩm chứa chất béo dư thừa, cơ thể sẽ xử lý lượng thừa này bằng cách chuyển một phần calo thành chất béo. Chúng được tích trữ trong tế bào gan. Khi lượng chất béo lớn hơn 5-10% trọng lượng của gan, sẽ dẫn tới bệnh gan nhiễm mỡ.

Trước đây, bệnh gan nhiễm mỡ có tên tiếng Anh là Fatty Liver Disease (FLD). Từ năm 2023, các chuyên gia đã đổi tên bệnh thành Steatotic Liver Disease (SLD) nhằm phản ánh chính xác nhất nguyên nhân gây bệnh.

1.2. Phân loại gan nhiễm mỡ

Có hai loại gan nhiễm mỡ: do rượu và không do rượu.

a. Gan nhiễm mỡ do rượu

Gặp ở những người bệnh uống quá nhiều rượu, bia. Tình trạng này kéo dài ảnh hưởng đến khả năng tái tạo tế bào của gan. Từ đó gây ra hiện tượng tích tụ mỡ trong gan và làm suy giảm chức năng gan.

b. Gan nhiễm mỡ không do rượu

Nguyên nhân chủ yếu loại này xuất phát từ việc thừa cân, béo phì hay trên nền một số bệnh ký khác và được chia thành 2 loại gồm:

– Gan nhiễm mỡ không viêm: Đây là tình trạng có mỡ trong gan nhưng ít hoặc không làm tổn thương tế bào gan. Bệnh thường ít khi gây ra các vấn đề nghiêm trọng hay dẫn tới biến chứng của bệnh.

– Gan nhiễm mỡ có viêm: Tình trạng này nghiêm trọng hơn nhiều và có thể làm các tế bào gan bị viêm hoặc tổn thương. Từ đó gây ra các vấn đề như xơ gan, sẹo gan, thậm chí là ung thư gan.

2. Nguyên nhân gan nhiễm mỡ

Có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ: bệnh gan nhiễm mỡ do rượu và bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.

a. Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu

Sử dụng quá nhiều đồ uống có cồn là nguyên nhân chính gây ra bệnh gan nhiễm mỡ do rượu bia. Gan nhiễm mỡ phát triển ở mức 46% đến 90% ở những người nghiện rượu nặng. Khi uống nhiều hơn 14 đơn vị rượu bia mỗi tuần (mỗi đơn vị rượu tương đương với một nửa cốc bia 500ml hoặc một ly rượu mạnh 25ml) có thể gây ra bệnh gan nhiễm mỡ.

b. Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu

– Tăng cân không kiểm soát, béo phì: Một nghiên cứu chỉ ra rằng lượng chất béo tích tụ trong gan tỷ lệ thuận với cân nặng. Điều này có nghĩa là cân nặng càng cao thì nguy cơ lượng mỡ thừa trong gan càng nhiều. Nguy cơ mắc bệnh đối với những người bị béo phì hoặc tăng cân quá mức vào khoảng 61 – 94%.

– Giảm cân quá mức: Trái ngược với việc tăng cân không kiểm soát, tình trạng sụt cân quá mức cũng làm gan bị nhiễm mỡ. Hiện tượng này sẽ kích thích lipolysis trong cơ thể, làm gia tăng lượng chất béo và thúc đẩy quá trình peroxy hóa lipid. Từ đó làm tổn thương các tế bào gan, dẫn tới gan bị nhiễm mỡ.

– Suy dinh dưỡng: Suy dinh dưỡng cũng là nguyên nhân phổ biến làm cho  gan  nhiễm mỡ. Tình trạng này khiến cơ thể không tổng hợp apolipoprotein, khiến triglyceride (chất béo trung tính) tích tụ trong gan. Theo thời gian, nó sẽ dẫn tới gan nhiễm mỡ.

– Chế độ ăn giàu cholesterol: Việc tiêu thụ thực phẩm chứa chất béo bão hòa quá mức như thịt mỡ động vật, nội tạng động vật, thức ăn nhanh, đồ chiên nướng,… khiến hàm lượng cholesterol trong máu tăng cao. Hậu quả của thói quen ăn uống này là ảnh hưởng tới chức năng chuyển hóa của gan, làm tồn đọng mỡ trong gan và gây ra bệnh.

– Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc dùng trong điều trị bệnh có thể ảnh hưởng tới quá trình tổng hợp protein và chuyển hóa lipoprotein gây ra bệnh. Vì thế, trước khi dùng thuốc, cần phải tìm hiểu kỹ tác dụng phụ của thuốc.

– Tiểu đường: cũng là nguyên nhân gây ra gan bị nhiễm mỡ không do rượu. Do bệnh tiểu đường thường dẫn đến rối loạn chuyển hóa đường, mỡ cũng như chất khoáng. Điều này kéo dài sẽ ảnh hưởng tới chức năng chuyển hóa của gan, làm mỡ tích tụ nhiều và dẫn tới bệnh.

– Mỡ máu cao: Tình trạng mỡ trong máu cao và gan bị nhiễm mỡ có mối liên hệ mật thiết với nhau. Do đó, đây cũng là nguyên nhân dẫn tới gan bị nhiễm mỡ không do rượu cực kỳ phổ biến.

3. Triệu chứng gan nhiễm mỡ

Nếu gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng rõ rệt. Hầu hết những người bị bệnh gan nhiễm mỡ đều cảm thấy khỏe và không biết rằng mình đã mắc bệnh. Tuy nhiên cũng có một số người gặp các triệu chứng như:

– Cảm thấy ốm yếu và mệt mỏi thường xuyên.

– Sụt cân đột ngột.

– Đau hoặc khó chịu ở phần trên bên phải của dạ dày.

Rất khó để chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ, đặc biệt là khi bệnh vẫn còn ở giai đoạn đầu, các bác sĩ sẽ khai thác tiền sử và kiểm tra các triệu chứng của người bệnh. Các phương pháp xét nghiệm có thể được thực hiện để chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh, bao gồm:

– Xét nghiệm máu: xét nghiệm chức năng gan.

– Xét nghiệm mỡ máu và xét nghiệm đường huyết lúc đói.

– Siêu âm gan.

– Sinh thiết gan.

Bệnh gan nhiễm mỡ không phải do vi rút, vi khuẩn gây ra nên không phải bệnh lây nhiễm. Người thân trong gia đình hoàn toàn có thể yên tâm chăm sóc người bệnh gan nhiễm mỡ mà không sợ nguy cơ lây truyền.

Khác với bệnh gan khác như: viêm gan vi rút B, C lây qua đường tình dục, lây qua đường từ mẹ sang con hoặc truyền máu, viêm gan A lây qua đường ăn uống… Gan nhiễm mỡ không phải là bệnh lây truyền mà chủ yếu do chế độ ăn uống không lành mạnh, thói quen sinh hoạt thiếu khoa học như uống nhiều bia rượu, ăn nhiều thực phẩm chế biến, lười vận động… gây ra.

4. Điều trị

Việc điều trị gan nhiễm mỡ phụ thuộc vào nguyên nhân. Trên thực tế chưa có thuốc có thể chữa khỏi bệnh ngay tức khắc, bệnh sẽ được cải thiện dần dần bằng cách thay đổi lối sống và kết hợp với việc điều trị một số bệnh lý khác kèm theo.

Nếu nguyên nhân gây bệnh là do rượu, bia thì người bệnh phải kiêng hoàn toàn thức uống này.

Đối với bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, việc điều trị chính là thay đổi lối sống, bao gồm:

– Giảm cân dần dần: Nếu bệnh nhân bị béo phì, thừa cân thì việc đầu tiên cần làm là giảm cân để giảm sự quá tải và tổn thương gan, cải thiện đề kháng insulin. Tuy nhiên không vì thế mà thực hiện các biện pháp nhịn ăn hay giảm cân khắt khe đột ngột. Hãy giảm một cách từ từ dao động từ 0,5 – 1kg cân nặng một tuần. Với những người béo phì, không thể đạt mục tiêu cân nặng và có tình trạng gan nhiễm mỡ nặng thì có thể phẫu thuật cắt một phần dạ dày để giảm nhu cầu ăn uống.

– Bổ sung vitamin E: Theo nghiên cứu, vitamin E giúp cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ mà không gây ra bệnh lý tiểu đường. Với một số bệnh nhân mắc gan nhiễm mỡ kèm theo tiểu đường có thể sẽ được các bác sĩ chỉ định dùng một số thuốc để cải thiện tình trạng viêm gan và xơ gan.

– Tập thể dục thường xuyên: Vận động thường xuyên là cách giảm mỡ trong gan hiệu quả. Thời gian luyện tập ít nhất 30 phút mỗi ngày và luyện tập ít nhất 5 lần/tuần.

Nếu bệnh gan nhiễm mỡ tiến triển, gây ra biến chứng thì việc điều trị sẽ bao gồm điều trị các tình trạng này bằng thuốc hoặc phẫu thuật. Nếu xơ gan gây suy gan nặng, có thể cần ghép gan.

5. Phòng bệnh

Gan nhiễm mỡ có thể phòng ngừa được bằng một lối sống sinh hoạt lành mạnh cụ thể:

– Cần có chế độ ăn lành mạnh khoa học, nên ăn nhiều rau xanh, hoa quả.

– Hạn chế mỡ động vật, nội tạng, thịt đỏ thay bằng dầu thực vật, các loại cá nhất là cá hồi.

– Tăng cường luyện tập thể dục thường xuyên: ít nhất 30 phút mỗi ngày. Nếu luyện tập được hàng ngày thì tốt, không thì ít nhất 5 ngày mỗi tuần.

– Cần giảm cân từ từ nếu thừa cân.

– Tuyệt đối không uống rượu, bia.

– Tiêm phòng viêm gan: Tiêm phòng vaccine, đặc biệt là vaccine viêm gan A và viêm gan B. Viêm gan C chưa có vaccine vì vậy nên có biện pháp phòng ngừa lây nhiễm và làm xét nghiệm kiểm tra định kỳ.

– Cần thận trọng khi sử dụng các loại thực phẩm chức năng, thuốc, thảo dược không rõ nguồn gốc. Khi sử dụng thuốc, nên uống thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ.

– Quản lý tốt các bệnh lý nền như tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu…

– Quan trọng nhất là nên khám sức khỏe tổng quát định kỳ ít nhất mỗi năm một lần. Trong các bài kiểm tra sức khỏe định kỳ luôn bao gồm các xét nghiệm cận lâm sàng để kiểm tra chức năng gan. Phát hiện sớm gan nhiễm mỡ có ý nghĩa quan trọng trong việc điều trị và phòng ngừa các biến chứng của bệnh.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com