BỆNH THOÁI HOÁ CỘT SỐNG
Cột sống là trụ chính nâng đỡ cơ thể. Thoái hoá cột sống là tiến trình diễn biến tự nhiên theo thời gian, càng lớn tuổi thì khả năng và mức độ thoái hoá càng cao. Tuy nhiên khi có những hiểu biết và quan tâm đến sức khoẻ, có thể làm chậm lại quá trình thoái hoá cột sống.
Nội dung
1. Khái niệm về thoái hoá cột sống
1.1. Thoái hoá cột sống là gì?
Thoái hóa cột sống là tình trạng lão hóa tự nhiên các cấu trúc của cột sống như đĩa đệm, sụn khớp và xương. Đĩa đệm vốn đóng vai trò như lớp “đệm giảm xóc” giữa các đốt sống nhưng theo thời gian dần mất nước, giảm độ đàn hồi, trở nên mỏng và kém linh hoạt. Khi đó, các đốt sống dễ cọ xát vào nhau hơn, gây đau và viêm. Để tự bảo vệ, cơ thể phản ứng bằng cách tạo ra gai xương (là những phần xương nhỏ mọc ra ở rìa các đốt sống), nhằm ổn định vùng tổn thương.
Tuy nhiên, chính các gai xương này lại có thể chèn ép lên dây thần kinh hoặc tủy sống, gây đau, tê, yếu cơ và hạn chế vận động. Đây chính là toàn bộ quá trình thoái hóa cột sống.
Thoái hóa thường gặp ở vùng cột sống cổ và vùng thắt lưng, khởi phát từ tuổi 30–40 và trở nên rõ rệt sau tuổi 60. Tuy nhiên, người trẻ cũng có thể gặp tình trạng này sớm hơn nếu thường xuyên ngồi sai tư thế, ít vận động hoặc từng bị chấn thương.
1.2. Người có nguy cơ cao bị thoái hoá cột sống
– Người trên 60 tuổi: Lão hóa tự nhiên làm đĩa đệm và sụn khớp suy yếu với tỷ lệ mắc bệnh lên đến 80%.
– Người trẻ ít vận động: Nhân viên văn phòng ngồi 8-10 giờ/ngày, tài xế lái xe nhiều giờ liên tục hoặc học sinh cúi đầu học lâu dễ bị áp lực lên cột sống.
– Người làm việc sai tư thế: Người cúi đầu dùng điện thoại hơn 2-3 giờ/ngày, mang vác nặng không đúng cách hoặc đứng gù lưng lâu đều trong nhóm nguy cơ.
– Người từng bị chấn thương: Người từng bị tai nạn giao thông, ngã từ trên cao hoặc chấn thương thể thao như bóng đá, cầu lông có nguy cơ cao hơn.
– Người thừa cân hoặc hút thuốc: Thừa cân tăng áp lực lên đĩa đệm, ngoài ra hút thuốc làm giảm tuần hoàn máu, khiến thoái hóa tiến triển nhanh hơn.
– Yếu tố di truyền: Nếu trong gia đình từng có người bị thoái hóa cột sống, thì những người trong gia đình đó có khả năng cao bị bệnh hơn, đặc biệt khi kết hợp với lối sống không lành mạnh.

2. Nguyên nhân thoái hoá cột sống
2.1. Nguyên nhân nguyên phát
Nguyên nhân nguyên phát của thoái hóa cột sống chủ yếu liên quan đến quá trình lão hóa tự nhiên, cụ thể:
– Thoái hóa đĩa đệm theo tuổi: Từ khoảng 30–40 tuổi, các đĩa đệm bắt đầu mất dần độ ẩm và tính đàn hồi. Đến tuổi 60, hiện tượng này trở nên rõ rệt, làm cho đĩa đệm cứng và mỏng hơn.
– Sụn khớp mòn dần: Lớp sụn giữa các đốt sống bị bào mòn theo thời gian, làm giảm khả năng hấp thụ lực và tăng ma sát giữa các đầu xương.
– Hình thành gai xương: Để bù đắp tổn thương, cơ thể phản ứng bằng cách tạo ra các gai xương. Tuy nhiên, chúng có thể gây chèn ép rễ thần kinh và làm nặng thêm triệu chứng.
– Tiến triển âm thầm: Quá trình thoái hóa diễn ra chậm nhưng liên tục, đặc biệt ở những người không chú ý bảo vệ cột sống hoặc duy trì lối sống lành mạnh từ sớm.
2.2. Nguyên nhân thứ phát
Ngoài lão hóa, các nguyên nhân thứ phát dưới đây đóng vai trò quan trọng trong việc khiến tình trạng thoái hóa cột sống xuất hiện sớm hơn, như:
– Chấn thương: Tai nạn giao thông, ngã từ trên cao hoặc chấn thương khi chơi thể thao như cầu lông, bóng đá làm tổn thương đĩa đệm hoặc khớp.
– Sinh hoạt sai tư thế: Ngồi cúi đầu hơn 3-4 giờ/ngày khi dùng điện thoại hoặc máy tính tạo áp lực bất thường lên cột sống.
– Bệnh lý nền: Viêm khớp dạng thấp, loãng xương hoặc thoát vị đĩa đệm trước đó làm cột sống yếu đi và dễ thoái hóa.
– Lối sống: Thừa cân làm tăng áp lực lên đĩa đệm, hút thuốc giảm lưu thông máu và di truyền từ gia đình có tiền sử thoái hóa.
– Lao động nặng: Mang vác vật nặng không đúng cách hoặc làm việc nặng lâu dài đẩy nhanh quá trình thoái hóa.
3. Biến chứng
3.1. Biến chứng của thoái hóa đốt sống cổ
– Thoát vị đĩa đệm cổ: Khi đĩa đệm bị nứt hoặc rách, nhân nhầy bên trong có thể tràn ra ngoài, chèn ép vào rễ thần kinh hoặc tủy sống gây yếu cơ tay, đau lan xuống vai, cánh tay, thậm chí gây liệt nếu tủy bị tổn thương nặng.
– Hẹp ống sống cổ: Khi các cấu trúc xương, dây chằng dày lên do thoái hóa, không gian trong ống sống trở nên chật hẹp, làm tăng áp lực lên tủy sống và rễ thần kinh. Người bệnh có thể bị đau cổ mạn tính, mất cảm giác ở tay, vai, hoặc cảm giác như kiến bò lan xuống cánh tay.
– Tổn thương tủy sống: Là biến chứng nghiêm trọng nhất. Chèn ép kéo dài có thể làm tổn thương tủy sống, gây rối loạn vận động toàn thân như: Yếu cả tay và chân, đi lại loạng choạng, mất thăng bằng; rối loạn hô hấp hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện; thậm chí tàn phế nếu không được điều trị kịp thời.
3.2. Biến chứng của thoái hóa cột sống thắt lưng
– Hẹp ống sống thắt lưng: Tình trạng này làm chèn ép vào các dây thần kinh ở vùng thắt lưng, gây đau lưng lan xuống chân (đau thần kinh tọa), tê bì, yếu chân và đi lại khó khăn. Một số trường hợp nặng có thể mất cảm giác ở vùng đáy chậu hoặc không kiểm soát được tiểu tiện, dấu hiệu cảnh báo hội chứng chùm đuôi ngựa cần can thiệp khẩn cấp.
– Thoát vị đĩa đệm thắt lưng: Nhân nhầy thoát ra khỏi bao xơ đĩa đệm có thể ép lên dây thần kinh tọa, khiến người bệnh đau dữ dội từ thắt lưng lan xuống chân, đặc biệt khi ngồi lâu, ho hoặc gắng sức. Lâu dài có thể gây mất cảm giác hoặc teo cơ vùng chân.
– Liệt và teo cơ chi dưới: Nếu rễ thần kinh bị tổn thương kéo dài hoặc tủy sống bị chèn ép nặng, người bệnh có thể rơi vào tình trạng yếu, liệt chân hoặc teo cơ làm mất khả năng đi lại, đặc biệt ở người lớn tuổi ít vận động.
4. Triệu chứng
4.1. Triệu chứng chung
Thoái hóa cột sống thường diễn tiến âm thầm, nhưng có một số triệu chứng điển hình giúp nhận diện sớm. Những dấu hiệu phổ biến gồm:
– Đau âm ỉ hoặc dữ dội: Cơn đau xuất hiện ở cổ hoặc lưng, tăng lên khi đứng lâu, ngồi sai tư thế hoặc thay đổi thời tiết.
– Cứng khớp vào buổi sáng: Sau khi ngủ dậy, người bệnh thường cảm thấy cổ hoặc lưng cứng đờ, khó cử động linh hoạt.
– Mỏi cơ: Các cơ vùng cổ hoặc lưng nhanh chóng mệt mỏi do phải làm việc bù cho phần cột sống yếu.
– Hạn chế vận động: Người bệnh gặp khó khăn khi cúi, xoay người, ngẩng đầu, ngửa lưng, ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và sinh hoạt hàng ngày.
4.2. Triệu chứng thoái hóa cột sống cổ
Khi thoái hóa cột sống cổ, các triệu chứng thường xuất hiện tại vùng cổ và lan xuống vai, tay do rễ thần kinh bị chèn ép, bao gồm:
– Đau cổ lan xuống tay: Cơn đau thường bắt đầu ở cổ, rồi lan sang vai, cánh tay, thậm chí tới ngón tay cái hoặc ngón trỏ – dấu hiệu điển hình khi rễ thần kinh cổ bị chèn ép.
– Tê bì, châm chích: Người bệnh có cảm giác như kiến bò, tê ngứa ở tay, yếu cơ hoặc giảm phản xạ, đặc biệt ở những người cúi đầu lâu khi làm việc.
– Khó quay đầu, cử động phần vai: Cổ bị cứng, khó xoay hoặc ngẩng đầu. Một số người cảm thấy khó khăn khi nâng tay hoặc cầm vật nặng do cơ yếu.
4.3. Triệu chứng của thoái hóa cột sống thắt lưng
Thoái hóa cột sống thắt lưng thường gây ra các triệu chứng rõ rệt ở lưng dưới và chi dưới. Những dấu hiệu điển hình gồm:
– Đau lưng lan xuống chân: Cơn đau bắt đầu từ thắt lưng, lan dọc xuống mông và chân theo đường đi của dây thần kinh tọa. Cơn đau thường tăng khi đứng lâu hoặc đi lại nhiều.
– Tê bì chi dưới: Người bệnh có thể cảm thấy tê ở ngón chân cái, gót chân hoặc toàn bộ bàn chân, khiến việc đi lại trở nên khó khăn.
– Suy yếu cơ: Cảm giác yếu chân khi leo cầu thang, đi bộ đường dài hoặc mang vác nặng, dấu hiệu cho thấy cơ vùng thắt lưng và chân bị ảnh hưởng.
Nếu các triệu chứng này kéo dài hoặc tiến triển nặng, người bệnh cần đi khám chuyên khoa Xương khớp để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ tổn thương thần kinh không thể hồi phục.
5. Chẩn đoán
– Chụp X-quang cột sống: Giúp quan sát hình ảnh xương, phát hiện dấu hiệu đặc trưng của thoái hóa như: gai xương, hẹp khe khớp, xẹp đốt sống hoặc biến dạng cột sống.
– Chụp cộng hưởng từ (MRI): là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán bệnh lý cột sống. MRI cho phép đánh giá chi tiết đĩa đệm, dây thần kinh, tủy sống và các mô mềm xung quanh. MRI đặc biệt hiệu quả trong việc phát hiện thoát vị đĩa đệm, chèn ép tủy hoặc rễ thần kinh mà X-quang không thể hiện rõ.
– Chụp cắt lớp vi tính: Thường được chỉ định khi cần khảo sát kỹ cấu trúc xương, đặc biệt trong các trường hợp nghi ngờ gãy xương, vôi hóa nặng hoặc dị tật bẩm sinh. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp CT với chụp bao rễ thần kinh để đánh giá mức độ chèn ép tủy sống chính xác hơn.
6. Điều trị
Mục tiêu chính trong điều trị bệnh thoái hóa cột sống là làm giảm các triệu chứng đau, tê bì tay chân, đồng thời phục hồi vận động và ngăn chặn biến chứng về lâu dài, cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Vì vậy, việc điều trị thoái hóa cột sống cần được cá nhân hóa theo từng giai đoạn và mức độ bệnh, kết hợp giữa thay đổi lối sống, điều trị nội khoa – ngoại khoa và các phương pháp hỗ trợ để đạt hiệu quả điều trị tối đa.
6.1. Tập luyện tăng cường sức khỏe cột sống
Vận động hợp lý là nền tảng quan trọng trong điều trị thoái hóa cột sống. Các bài tập tăng cường sức khỏe cột sống hiệu quả gồm:
– Bài tập giãn cơ cổ, lưng và yoga cơ bản: Giúp tăng độ linh hoạt của cột sống, giảm tình trạng co cứng, cải thiện tư thế.
– Đi bộ nhanh: Khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày/tuần. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả để tăng cường lưu thông máu đến cột sống và cải thiện sức bền cơ – xương.
– Bài tập tăng cơ vùng bụng và lưng: Các động tác như plank, bridge (nằm co gối nâng mông), hoặc nâng chân thẳng giúp nâng đỡ cột sống tốt hơn, giảm tải cho đĩa đệm và giảm đau rõ rệt.
6.2. Điều trị bằng thuốc
Trong các giai đoạn trung bình hoặc khi cơn đau bùng phát, sử dụng thuốc đúng cách sẽ giúp kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, người bệnh cần tuân thủ đúng chỉ định và được theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa. Các nhóm thuốc thường được bác sĩ chỉ định:
– Thuốc giảm đau, chống viêm không steroid: Giúp kiểm soát cơn đau từ nhẹ đến trung bình, đặc biệt hiệu quả khi kết hợp nghỉ ngơi và chườm nóng/lạnh.
– Thuốc giãn cơ: Làm giảm tình trạng co cứng vùng lưng – cổ, cải thiện biên độ vận động.
– Corticosteroid tiêm tại chỗ (vùng bị viêm): Dành cho trường hợp đau nặng, viêm vùng quanh rễ thần kinh. Phương pháp này có hiệu quả cao trong việc giảm triệu chứng đau, nhưng người bệnh cần thận trọng với tác dụng phụ lâu dài và phải được thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
6.3. Phẫu thuật điều trị thoái hóa cột sống
Trong các trường hợp thoái hóa cột sống mức độ nặng, khi các phương pháp điều trị bảo tồn như dùng thuốc, vật lý trị liệu hay châm cứu không còn đáp ứng, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định can thiệp phẫu thuật để ngăn chặn biến chứng và phục hồi chức năng vận động cho người bệnh. Phẫu thuật thường được chỉ định khi người bệnh có tình trạng thoát vị đĩa đệm nặng, hẹp ống sống, chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống, gây yếu chi, mất cảm giác hoặc tiểu tiện không kiểm soát.
6.4. Châm cứu hỗ trợ giảm đau
Để giảm đau một cách tự nhiên, chúng ta có thể thử phương pháp châm cứu. Kỹ thuật này kích thích huyệt đạo trên cơ thể để giảm đau và cải thiện tuần hoàn, đặc biệt hiệu quả với thoái hóa nhẹ. Châm cứu giúp giảm 30-40% triệu chứng sau 5-10 buổi.
Tuy nhiên, kỹ thuật điều trị châm cứu phải được thực hiện bởi chuyên gia y học cổ truyền để tránh nhiễm trùng hoặc tổn thương.
6.5. Trị liệu thần kinh cột sống kết hợp vật lý trị liệu
Để cải thiện chức năng cột sống một cách toàn diện, chúng ta nên kết hợp trị liệu thần kinh cột sống với vật lý trị liệu. Trị liệu thần kinh điều chỉnh tư thế cột sống, giảm chèn ép dây thần kinh, bên cạnh đó vật lý trị liệu sử dụng điện trị liệu và siêu âm để giảm đau và tăng cường cơ. Phương pháp này có thể cải thiện 70% triệu chứng ở giai đoạn đầu, nếu người bệnh tuân thủ thực hiện 2-3 buổi/tuần trong 8-12 tuần.
7. Phòng bệnh
7.1. Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phòng ngừa thoái hóa cột sống
Một chế độ ăn uống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và nuôi dưỡng cột sống:
– Tăng cường canxi: Bổ sung từ các nguồn như sữa, phô mai, hạnh nhân, cá hồi giúp xương chắc khỏe và giảm nguy cơ loãng xương.
– Đảm bảo đủ vitamin D: Sử dụng các thực phẩm như lòng đỏ trứng, gan cá… giàu vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi hiệu quả.
– Bổ sung collagen tự nhiên: Ăn các món như súp xương, da cá, chân gà, trái cây giàu vitamin C (cam, kiwi, dứa…) giúp nuôi dưỡng sụn khớp.
– Ăn nhiều rau xanh và chất xơ: Bông cải xanh, rau bina, cải xoăn giúp chống viêm và hỗ trợ cấu trúc khớp.
– Hạn chế chất béo và đường: Giảm thức ăn chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn để kiểm soát cân nặng, tránh tăng áp lực lên cột sống.
7.2. Thói quen sinh hoạt và luyện tập phòng ngừa thoái hóa cột sống
Lối sống lành mạnh là chính là một trong những “lá chắn” phòng bệnh thoái hóa cột sống hiệu quả:
– Duy trì tư thế đúng: Khi ngồi làm việc, cần giữ thẳng lưng, màn hình ngang tầm mắt, không cúi đầu liên tục quá 30 phút.
– Tập thể dục thể thao: Đều đặn mỗi tuần giúp cải thiện sức mạnh cơ lưng và độ dẻo dai của cột sống.
– Tránh mang vác sai tư thế: Không nên xách lệch 1 bên hoặc đeo túi nặng; nên dùng balo hai quai để phân bổ đều lực.
– Ngủ đúng tư thế: Chọn nệm vừa phải, tránh quá mềm hoặc quá cứng; nằm nghiêng hoặc nằm ngửa với gối kê dưới đầu gối.
Thoái hóa cột sống là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và đang có xu hướng trẻ hóa. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách và duy trì lối sống khoa học, hoàn toàn có thể kiểm soát bệnh, giữ vững chất lượng sống và bảo vệ khả năng vận động lâu dài.
Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.
CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Xã Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com










![[Alobacsi.vn] – Doanh nghiệp tiên phong sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khoẻ theo tiêu chuẩn GMP](https://napharco.com/wp-content/uploads/2022/07/che-pham-tu-vi-sinh-napharco-420x280.jpg)




