BỆNH CO THẮT THỰC QUẢN

Co thắt thực quản là hiện tượng cơ trơn của thực quản co giãn không đều làm cản trở quá trình di chuyển của thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Việc chẩn đoán sớm và điều trị cần kịp thời giúp bệnh nhân tránh được các biến chứng nguy hiểm. 

1. Khái niệm về bệnh co thắt thực quản

1.1. Co thắt thực quản là gì?

Thực quản là một phần của hệ tiêu hóa, có chức năng dẫn thức ăn và chất lỏng từ cổ họng đến dạ dày. Khi nuốt, cơ thắt thực quản trên sẽ giãn mở để thức ăn có thể đi vào thực quản. Sau đó, các cơn co thắt (nhu động) đóng vai trò đẩy chúng xuống thực quản dưới. Lúc này, cơ thực quản dưới sẽ giãn mở và cho phép thức ăn đi xuống dạ dày, sau đó đóng lại để ngăn axit dạ dày và dịch tiêu hóa trào ngược lên thực quản.

Tuy nhiên, ở một số người, quá trình này có thể bị ảnh hưởng do các cơn co thắt vùng thực quản bất thường, gây khó nuốt, đau tức khó chịu và trào ngược thức ăn và axit từ dạ dày lên thực quản. Co thắt thực quản là bệnh lý hiếm gặp với tỷ lệ khoảng 1/100.000 người mỗi năm.

Tùy vào triệu chứng mà hội chứng này sẽ có những phân loại cũng như phương pháp điều trị khác nhau. Dù không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng.

1.2. Nguyên nhân

Co thắt thực quản thường xuất hiện bất thường và nguyên nhân gây bệnh chưa rõ ràng, còn nhiều tranh cãi về việc xếp vào nhóm rối loạn vận động thực quản. Theo các bác sĩ chuyên khoa, các yếu tố dưới đây có thể góp phần gây nên co thắt ở thực quản:

– Bệnh lý trào ngược dạ dày – thực quản: Khi mắc bệnh trào ngược, van giữa dạ dày và thực quản hoạt động không đúng cách, dẫn đến axit dạ dày và chất lỏng quay ngược trở lại thực quản. Quá trình này lặp đi lặp lại khiến niêm mạc thực quản bị tổn thương, gây ra các cơn co thắt bất thường.

– Trầm cảm, rối loạn lo âu, mất ngủ: Những người mắc các vấn đề về tâm lý, thường xuyên lo âu hoặc căng thẳng quá mức có khả năng gây biến đổi cơ chế điều hòa cơ thể, bao gồm cả hệ tiêu hóa. Điều này làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng co thắt thực quản ở người bị trầm cảm.

2. Triệu chứng

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh mà co thắt thực quản được biểu hiện qua các triệu chứng như:

– Nuốt nghẹn: Cảm thấy khó khăn khi nuốt thức ăn, cảm giác như có thứ gì đó chặn ngang thực quản, gây ứ nghẹn khó chịu.

– Đau tức ngực: Đây là một trong những biểu hiện thường gặp nhất của hội chứng này. Người bệnh có thể cảm nhận được các cơn đau nặng ở phần xương ức, có thể lan ra vùng cổ và sau lưng. Cơn đau có thể gia tăng khi người bệnh nằm ngửa hoặc nằm nghiêng.

– Ợ nóng: Người bệnh thường xuyên có cảm giác khó chịu và nóng rát ở vùng họng, xương ức, ngực… Đây là dấu hiệu axit dạ dày bị trào ngược, gây kích thích thực quản.

– Ợ trớ: Đây là tình trạng thức ăn trào ngược lên họng mà không gây cảm giác buồn nôn cho người bệnh.

3. Chẩn đoán

Việc chẩn đoán đúng bệnh có vai trò quan trọng trong việc điều trị sớm, tránh các biến chứng nguy hiểm cho người bệnh. Thông thường, hội chứng co thắt ở thực quản được chẩn đoán dựa trên:

– Nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng: Bác sĩ sử dụng một ống nội soi mềm đưa vào thực quản của người bệnh. Thông qua màn hình, bác sĩ có thể quan sát hình ảnh chi tiết của thực quản, từ đó phát hiện các bất thường liên quan đến co thắt thực quản hoặc loại trừ các nguyên nhân thực thể như: U, loét gây sẹo hẹp thực quản, túi thừa thực quản, thoát vị hoành. Tuy nhiên, nội soi ít có giá trị trong chẩn đoán co thắt thực quản.

– Chụp X-quang thực quản có cản quang: Phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát hình ảnh gián tiếp các kiểu co thắt ở thực quản, tuy nhiên nó có độ nhạy thấp.

– Đo áp lực nhu động thực quản: Là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán các rối loạn thực quản. Đo được trực tiếp áp lực cơ thực quản dưới, tính chất và hình dạng nhu động thực quản.

– Đo pH thực quản 24h: Là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán bệnh trào ngược, giúp phân biệt bệnh lý này với co thắt thực quản.

4. Biến chứng co thắt thực quản

Đây không phải là bệnh lý gây nguy hiểm đến tính mạng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, co thắt ở thực quản có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm loét, sẹo xơ thực quản, xuất huyết, viêm phổi do hít sặc thức ăn, sụt cân, suy dinh dưỡng, suy nhược cơ thể… Để giảm thiểu nguy cơ xuất hiện biến chứng không mong muốn, người bệnh cần thăm khám và điều trị ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường ở vùng thực quản.

5. Điều trị

Hiện chưa có sự thống nhất về điều trị và phương pháp điều trị co thắt thực quản triệt để. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ dựa vào các biểu hiện cụ thể của người bệnh để đưa ra hướng xử lý hiệu quả nhằm giảm triệu chứng như:

– Giảm các cơn co thắt bằng tinh dầu bạc hà.

– Thuốc giãn cơ trơn, thuốc ức chế bơm proton…

– Tiêm botox giãn cơ thực quản qua nội soi.

– Phẫu thuật cắt cơ thực quản qua nội soi gần đây được nghiên cứu nhiều, có triển vọng đem lại hiệu quả tốt cho người bệnh.

– Một số trường hợp nặng cần phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ thực quản.

6. Phòng bệnh

Bệnh lý này gần như không thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, người bệnh có thể tham khảo chế độ dinh dưỡng và lối sinh hoạt khoa học dưới đây để tránh tác động tiêu cực lên đoạn đầu của ống tiêu hóa, từ đó giúp giảm nguy cơ mắc bệnh co thắt thực quản:

– Ăn nhiều bữa nhỏ thay vì chỉ tập trung vào 3 bữa chính, ăn chậm, nhai kỹ;

– Chế biến thức ăn đơn giản, tránh ăn đồ quá lạnh hoặc quá nóng;

– Tăng lượng chất xơ trong mỗi bữa ăn;

– Hạn chế rượu bia và đồ uống có cồn;

– Không nên nằm ngay sau khi ăn no;

– Duy trì cân nặng ở mức phù hợp;

– Không hút thuốc lá và hạn chế chất kích thích, rượu bia;

– Nên mặc quần áo thoải mái, không quá bó sát cơ thể;

– Duy trì lối sống tích cực, lạc quan, tránh căng thẳng quá mức;

– Kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com