BỆNH XUẤT HUYẾT DẠ DÀY

Xuất huyết dạ dày là tình trạng cấp cứu nội khoa. Bệnh gây nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

1. Khái niệm về xuất huyết dạ dày

Xuất huyết dạ dày (chảy máu dạ dày) là tình trạng bệnh lý phổ biến, có nguy cơ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh có nhiều nguyên nhân khác nhau, với biểu hiện triệu chứng phong phú, đa dạng.

Dấu hiệu dễ nhận biết nhất của xuất huyết dạ dày là có máu xuất hiện trong phân hoặc chất nôn của người bệnh (tuy nhiên không phải lúc nào cũng có thể nhìn thấy bằng mắt thường). Ngoài ra, xuất huyết dạ dày còn có thể khiến phân chuyển sang màu đen hoặc nâu đen. Mức độ chảy máu nhẹ hoặc nặng sẽ phụ thuộc vào tình trạng bệnh lý, trong nhiều trường hợp có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Hiện nay, công nghệ chẩn đoán hình ảnh đang ngày càng phát triển, trở nên tinh vi và hiện đại hơn rất nhiều. Do đó, trong các trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể xác định được chính xác vị trí và nguyên nhân dẫn đến chảy máu dạ dày, từ đó có hướng điều trị phù hợp.

2. Nguyên nhân xuất huyết dạ dày

Xuất huyết dạ dày có nhiều nguyên nhân khác nhau. Phần lớn là do tiền sử bệnh lý, thói quen sinh hoạt, ăn uống… Cụ thể là:

2.1. Mắc bệnh về dạ dày

Viêm loét dạ dày tá tràng là nguyên nhân chính và phổ biến nhất gây ra hiện tượng chảy máu dạ dày, chiếm hơn 40% các trường hợp mắc bệnh. Cụ thể, các vết loét thường phát triển trên niêm mạc dạ dày và phần trên ruột non, sau đó axit sẽ tiếp tục làm tổn thương khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng.

Thông thường, ở mức độ nhẹ, các mao mạch bị tổn thương nên lượng máu chảy ít, có thể tự cầm được mà không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Tuy nhiên, trong trường hợp ngược lại, nhiều ổ loét sâu xuất hiện, loét xơ chai tác động đến động mạch gây xuất huyết ồ ạt và khó kiểm soát. Đây là tình trạng đáng báo động, người bệnh cần được can thiệp y tế ngay lập tức để bảo toàn tính mạng.

2.2. Uống quá nhiều rượu, bia

Rượu, bia gây ảnh hưởng trực tiếp đến dạ dày và là một trong những nguyên nhân chính gây xuất huyết. Cụ thể, việc cơ thể dung nạp nhiều đồ uống có cồn sẽ khiến lớp niêm mạc dạ dày tăng thẩm thấu, từ đó xuất hiện tình trạng chảy máu nguy hiểm.

2.3. Thuốc giảm đau chống viêm nonsteroid và aspirin

Việc dùng các thuốc giảm đau chống viêm nonsteroid trong điều trị các bệnh lý xương khớp hoặc dùng aspirin để ngăn ngừa kết tập tiểu cầu có thể gây viêm loét niêm mạc và dẫn đến xuất huyết.

2.4. Do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, dạ dày hoặc tá tràng

Vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, dạ dày hoặc tá tràng là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng xuất huyết dạ dày. Cụ thể, đây là biến chứng của tăng áp lực tĩnh mạch cửa và các tĩnh mạch mở rộng ở phần dưới thực quản (ống nối cổ họng và dạ dày). Tình trạng này thường xảy ra ở những người đang mắc bệnh xơ gan.

Cụ thể, giãn tĩnh mạch thực quản, dạ dày hoặc tá tràng phát triển khi lưu lượng máu bình thường ở gan bị chặn bởi xơ gan hoặc cục máu đông ở tĩnh mạch cửa. Khi đó máu buộc phải chảy vào các mạch nhỏ hơn (vốn không được thiết kế để lưu thông khối lượng máu lớn như vậy) làm cho  mạch máu bị rò rỉ hoặc giãn, vỡ gây xuất huyết và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Nếu bị mất máu nhiều, bệnh nhân dễ bị sốc và nguy cơ tử vong cao.

2.5. Các nguyên nhân khác

Bên cạnh các bệnh lý dạ dày, xuất huyết còn xảy ra do các nguyên nhân khác như: ung thư thực quản, ung thư, dị dạng mạch máu do phình mạch trong dạ dày…

3. Các yếu tố nguy cơ

Xuất huyết dạ dày là tình trạng bệnh lý xảy ra phổ biến ở độ tuổi từ 20 – 50 tuổi, trong đó nam giới thường chiếm tỷ lệ cao hơn nữ giới bởi có xu hướng uống nhiều rượu bia hơn. Người lớn tuổi hay dùng các thuốc giảm đau, chống viêm nonsteroid hoặc aspirin cũng có nguy cơ cao xuất huyết tiêu hóa.

4. Triệu chứng

Các triệu chứng của xuất huyết dạ dày có thể rõ ràng hoặc không. Các dấu hiệu cụ thể sẽ phụ thuộc vào tốc độ và vị trí chảy máu trên đường tiêu hóa (miệng, hậu môn,…).

4.1. Đau bụng vùng thượng vị

Xuất huyết dạ dày do phần niêm mạc bị tổn thương sẽ gây ra những cơn đau tại vùng thượng vị, có thể lan ra sau lưng. Đây là những dấu hiệu nguy hiểm cần nhận biết để cấp cứu kịp thời.

4.2. Thay đổi sắc tố da hay da niêm mạc nhợt

Chảy máu dạ dày là biến chứng nguy hiểm của các bệnh lý dạ dày như viêm loét, ung thư, nhiễm trùng… Khi bệnh nhân bị xuất huyết dẫn đến hiện tượng mất máu, gây ra tình trạng suy nhược, mệt mỏi, da tái nhợt và thiếu sức sống.

4.3. Buồn nôn, nôn ra máu

Đây là dấu hiệu phổ biến và dễ nhận thấy nhất của xuất huyết dạ dày. Ban đầu, người bệnh sẽ cảm thấy đầy bụng, chướng bụng, sau đó nôn ra thức ăn lẫn máu tươi hoặc máu đen. Nếu triệu chứng lặp lại liên tục và lượng máu nôn ra nhiều sẽ rất nguy hiểm. Trong trường hợp này, bệnh nhân cần được cấp cứu kịp thời để theo dõi.

4.4. Đi ngoài ra máu

Đi ngoài ra máu có màu đen như bã cà phê kèm mùi khó chịu là triệu chứng điển hình của xuất huyết dạ dày. Lượng phân càng nhiều, màu càng sậm thì tình trạng càng nặng. Triệu chứng này xuất hiện do máu từ dạ dày đã hòa lẫn cùng thức ăn đi vào đường ruột và theo chất thải ra ngoài. Ngoài ra, nếu lượng máu chảy ra quá nhiều sẽ gây nên tình trạng đại tiện kèm máu đỏ tươi.

4.5. Dấu hiệu thiếu máu

Xuất huyết dạ dày liên tục và kéo dài sẽ khiến cơ thể rơi vào tình trạng thiếu máu nghiêm trọng. Một loạt các dấu hiệu dễ nhận thấy như hoa mắt, chóng mặt, choáng váng, tụt huyết áp, mệt mỏi, vã mồ hôi… hay còn gọi là sốc mất máu. Ngoài ra, khi dạ dày gặp vấn đề, người bệnh sẽ thường cảm thấy chán ăn, ăn không ngon, từ đó dễ thiếu chất dinh dưỡng và dẫn đến suy nhược.

4.6. Mệt mỏi, khó thở

Xuất huyết dạ dày dẫn đến thiếu máu, từ đó gây ra hàng loạt các triệu chứng nguy hiểm như mệt mỏi, khó thở, thở dốc và có thể bị ngất. Điều này rất nguy hiểm, bệnh nhân cần thăm khám kịp thời để có hướng kiểm soát ngay lập tức.

5. Sự nguy hiểm của xuất huyết dạ dày

Xuất huyết dạ dày là bệnh lý gây nguy hiểm cho hệ tiêu hóa đồng thời có nguy cơ đe dọa đến tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Trong giai đoạn đầu, bệnh không tạo nên nhiều biến đổi trong cơ thể. Thậm chí, lượng máu lúc này có thể rất nhỏ, chỉ có thể phát hiện khi thực hiện các xét nghiệm y khoa (chẳng hạn như xét nghiệm máu ẩn trong phân). Tình trạng bệnh chỉ khiến cơ thể cảm thấy mệt mỏi, quan sát thấy phân sẫm màu hay máu trên giấy vệ sinh, bồn cầu khi đại tiện,…

Tuy nhiên, về lâu dài xuất huyết dạ dày sẽ trở nên trầm trọng, lượng máu chảy ra nhiều và liên tục hơn. Lúc này, người bệnh sẽ thường xuyên bị hoa mắt, chóng mặt, lạnh tay chân, mạch đập yếu,… gây đe dọa đến tính mạng. Thậm chí, hiện tượng xuất huyết ồ ạt từ đường tiêu hóa còn dẫn đến tình trạng thiếu máu nghiêm trọng. Do đó, việc theo dõi, phát hiện bệnh sớm để điều trị kịp thời là thực sự cần thiết và quan trọng.

6. Điều trị

Đối với một số trường hợp nhẹ, xuất huyết dạ dày sẽ tự ngừng mà không cần đến các can thiệp điều trị y tế. Tuy nhiên, nếu tình trạng nghiêm trọng, chảy máu nhiều, liên tục và thường xuyên, người bệnh buộc phải tiến hành xét nghiệm, thực hiện các thủ thuật y khoa hoặc uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Tuy nhiên, ban đầu, hầu hết bệnh nhân đều cần thực hiện một số bài kiểm tra để xác định chính xác nguồn gốc chảy máu. Cụ thể, bác sĩ sẽ xem xét tiền sử bệnh trước đó, khám sức khỏe và yêu cầu xét nghiệm như:

– Xét nghiệm máu: Xét nghiệm máu để theo dõi công thức máu, tốc độ máu, số lượng tiểu cầu và chức năng gan.

– Xét nghiệm phân: Phân tích phân để xác định nguyên nhân chảy máu.

– Nội soi: Quy trình này sử dụng một ống dài kèm camera phía trước, đưa qua miệng để kiểm tra đường tiêu hóa bên trong tìm nguyên nhân xuất huyết tiêu hóa đồng thời giúp điều trị như kẹp clip ổ loét đang chảy máu hoặc thắt đường vỡ của tĩnh mạch thực quản…

Ngoài ra, tùy thuộc vào tình trạng xuất huyết, người bệnh có thể sẽ được yêu cầu truyền dịch qua kim tiêm và có thể là truyền máu.

7. Phòng bệnh

Xuất huyết dạ dày gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cũng như tâm lý. Do đó, việc phòng ngừa ngay từ ban đầu là thực sự cần thiết. Dưới đây là một số hướng dẫn hữu ích để bảo vệ hệ tiêu hóa luôn khỏe mạnh:

– Tránh hút thuốc lá, uống rượu bia nhiều.

– Duy trì thói quen tập thể dục mỗi ngày để tăng sức đề kháng và nâng cao hệ miễn dịch.

– Cân bằng thời gian nghỉ ngơi và làm việc hợp lý để cơ thể luôn khỏe mạnh.

– Hạn chế dùng thuốc giảm đau chống viêm không steroid, nếu bắt buộc sử dụng, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ.

– Duy trì ăn uống sinh hoạt ngủ nghỉ điều độ, một tinh thần lạc quan, vui vẻ, tránh căng thẳng, stress.

– Hình thành đồng hồ sinh học lý tưởng cho cơ thể, hạn chế tối đa việc thức khuya.

– Khám sức khoẻ định kỳ (1-2 lần /năm) để phát hiện bệnh sớm.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com