BỆNH ÁP XE HẬU MÔN

Áp xe hậu môn là tình trạng nhiễm trùng quanh khu vực hậu môn tạo nên ổ áp xe. Bệnh gây đau đớn và phiền toái cho người bệnh. Bệnh hoàn toàn có thể được chữa khỏi nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

1. Khái niệm về áp xe hậu môn

1.1. Áp xe hậu môn là gì?

Áp xe hậu môn là tình trạng các khoang gần hậu môn hoặc trực tràng chứa đầy mủ, gây đau đớn cho người bệnh. Phần lớn các trường hợp đều do các tổ chức mô quanh hậu môn bị nhiễm trùng cấp tính. Đôi khi, vi khuẩn, phân hoặc vật lạ cũng có thể làm tắc nghẽn tuyến hậu môn, xâm nhập vào mô xung quanh sau đó tụ lại trong khoang, gây ra hiện tượng áp xe.

1.2. Phân loại  

Áp xe được phân loại dựa trên vị trí hình thành, liên quan đến cấu trúc xung quanh trực tràng và hậu môn, bao gồm:

– Áp xe quanh hậu môn: Đây là loại phổ biến nhất, chiếm đến 60% các trường hợp mắc phải. Áp xe quanh hậu môn thường xuất hiện ở dạng mủ dưới da, sưng đau, có màu đỏ và cảm giác ấm khi chạm vào.

– Áp xe hố ngồi – trực tràng: Đây là loại áp xe phổ biến thứ hai, hình thành do sự chèn ép xuyên qua cơ thắt hậu môn bên ngoài, đi vào bên trong trực tràng. Trong một số trường hợp, áp xe có thể lan sang khoang sâu phía sau hậu môn, đi vào phía bên cạnh tạo thành áp xe móng ngựa.

– Áp xe giữa các cơ thắt: Đây là kết quả của sự chèn ép giữa cơ thắt bên trong và ngoài hậu môn. Loại áp xe này có thể nằm hoàn toàn trong ống hậu môn, gây triệu chứng đau dữ dội, chỉ được phát hiện khi khám trực tràng hoặc nội soi trực tràng.

– Áp xe trên cơ thắt: Đây là loại ít phổ biến nhất, gây đau vùng chậu và trực tràng, thường được chẩn đoán bằng phương pháp chụp cắt lớp vi tính (CT).

1.3. Đối tượng dễ bị áp xe hậu môn

Áp xe hậu môn thường dễ xảy ra ở các đối tượng nằm trong các nhóm nguy cơ sau:

– Nam giới (nam giới có nguy cơ mắc bệnh áp xe hậu môn cao gấp 2 lần nữ giới).

– Người mắc các bệnh lý sau: bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, viêm ruột, tiểu đường, táo bón, tiêu chảy.

– Hệ thống miễn dịch bị ảnh hưởng do nhiễm HIV/AIDS.

– Quan hệ tình dục qua đường hậu môn.

– Sử dụng thuốc Prednisone hoặc các Steroid khác.

– Người đã từng hoặc đang trong quá trình hóa trị liệu điều trị một bệnh ác tính khác.

– Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

– Thói quen hút thuốc lá, thuốc lào.

– Tiểu đường.

2. Nguyên nhân áp xe hậu môn

Áp xe hậu môn xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó chủ yếu là do nhiễm trùng, cụ thể như sau:

– Nhiễm trùng tuyến hậu môn do sự xâm nhập của vi khuẩn hiếu khí và vi khuẩn kỵ khí.

– Chấn thương vùng mông.

– Mắc các bệnh lý sau: Crohn, bệnh lao, bệnh lây truyền qua đường tình dục, viêm ruột, ung thư…

– Tắc nghẽn tuyến hậu môn.

– Sử dụng một số loại thuốc điều trị bệnh lý hậu môn trực tràng không đúng cách hoặc dùng trong thời gian dài gây viêm nhiễm các mô.

– Hậu môn, trực tràng, niệu đạo… từng trải qua tiểu phẫu nhưng dụng cụ y tế không được vô trùng dẫn đến nhiễm trùng và hình thành áp xe.

3. Biến chứng

Áp xe hậu môn nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến một số biến chứng nghiêm trọng như sau:

– Lỗ rò hậu môn: Bệnh xuất hiện với một đường hầm nhỏ nằm dưới da, thông từ ổ áp xe đến tuyến bị nhiễm khuẩn, tiết nhiều dịch mủ và gây đau nhức.

– Nhiễm trùng huyết: Đây là một dạng phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng, có thể đe dọa đến tính mạng.

4. Triệu chứng

Áp xe hậu môn rất dễ nhận biết, đó là cảm giác đau nhức, khó chịu vùng hậu môn, đặc biệt khi ngồi khiến hậu môn bị đè ép hoặc khi hậu môn cọ sát với quần do mặc chật. Hậu môn là nơi có nhiều dây thần kinh cảm giác, vì thế áp xe hậu môn cũng gây đau đớn rõ rệt hơn nhiều bộ phận khác. Ngoài ra, tình trạng đau nhói có thể đi kèm với chảy máu, chảy mủ khi đi đại tiện, nhất là táo bón khiến phân cứng cọ xát vào vùng bị áp xe. Nếu áp xe nằm sâu bên trong, triệu chứng cơ thể sẽ rõ ràng hơn với cảm giác ớn lạnh, sốt, khó chịu, cơ thể mệt mỏi,…

Tuy vậy, vẫn có nhiều trường áp xe hậu môn với triệu chứng vô cùng nghèo nàn, có thể chỉ sốt nhẹ khiến người bệnh không biết mình mắc bệnh. Hầu hết các trường hợp áp xe hậu môn khi phát hiện và điều trị tích cực, bệnh sẽ thuyên giảm nhanh chóng và không để lại biến chứng gì. Tuy nhiên số ít trường hợp áp xe hậu môn có thể tiến triển thành áp xe nang lông, viêm mủ da cạnh hậu môn, viêm tuyến bã cạnh hậu môn,… gây nhiều đau đớn và ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

5. Chẩn đoán áp xe hậu môn

Đối với tình trạng áp xe hậu môn, ban đầu bác sĩ sẽ hỏi các vấn đề liên quan đến mức độ cơn đau, thời gian xuất hiện triệu chứng… để hỗ trợ lên kế hoạch điều trị thích hợp. Sau đó, một số phương pháp chẩn đoán có thể được chỉ định tiến hành, bao gồm:

– Nội soi: Sử dụng ống soi để quan sát bên trong ống hậu môn và trực tràng dưới (đối với trường hợp áp xe không xuất hiện trên bề mặt da xung quanh hậu môn).

– Xét nghiệm máu.

– Xét nghiệm nước tiểu.

– Chẩn đoán hình ảnh: chụp X-quang, chụp CT, chụp MRI, siêu âm, trong đó MRI là phương tiện chẩn đoán tốt nhất.

Phẫu thuật là phương pháp điều trị áp xe hậu môn hiệu quả

6. Điều trị

Hầu hết các trường hợp bệnh dễ dàng chẩn đoán qua khám lâm sàng, tuy nhiên trong một số trường hợp vẫn cần chẩn đoán phân biệt và đánh giá bệnh bằng xét nghiệm. Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh hỗ trợ tốt gồm: chụp CT, siêu âm, chụp cộng hưởng từ,… cho phép chẩn đoán bệnh nhanh và chính xác.

Cách điều trị tốt nhất cho bệnh áp xe hậu môn là cần phẫu thuật tháo mủ cho ổ áp xe, nhất là khi ổ áp xe vỡ. Nhiều trường hợp áp xe nặng, viêm nhiễm sâu và rộng, cần phẫu thuật gây mê để dẫn mủ triệt để.

Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần sử dụng kháng sinh và thuốc giảm đau. Trong một số trường hợp hệ miễn dịch tốt, kháng sinh không cần thiết phải dùng kéo dài. Nếu bệnh nhân bị táo bón hoặc mắc chứng khó đại tiện, bệnh có thể tiến triển lâu hơn, bác sĩ sẽ xem xét cho sử dụng thuốc làm mềm phân.

7. Nguyên nhân áp xe hậu môn tái phát sau điều trị

7.1. Dùng kháng sinh chưa đủ liều

Kháng sinh có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, vì thế nếu dùng kháng sinh chưa đủ liều hoặc không đủ mạnh, chúng sẽ tiếp tục phát triển gây nhiễm trùng và hình thành ổ áp xe mới.

7.2. Không kiên trì điều trị

Điều trị bằng thuốc tây có tác dụng nhanh, triệu chứng vì thế cũng biến mất nhanh chóng, tuy nhiên điều này không có nghĩa là tác nhân gây bệnh bị tiêu diệt hoàn toàn và ổ áp xe đã hồi phục. Cần điều trị kiên trì theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ để chữa khỏi bệnh hoàn toàn. Đặc biệt nếu điều trị bằng bài thuốc Đông y hoặc dân gian, tác dụng có thể chậm hơn nên cần kiên trì hơn.

7.3. Chưa hút hết dịch mủ

Phẫu thuật chưa đúng quy trình hoặc chưa hút hết dịch mủ trong ổ áp xe khiến cho điều trị không thể làm lành tổn thương.

7.4. Hệ miễn dịch kém

Người bệnh có hệ miễn dịch kém cần dùng liều kháng sinh kéo dài hơn để tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn, tránh tái nhiễm trùng trở lại. Áp xe hậu môn tái phát nhiều lần và kéo dài thường tiến triển nặng và khó điều trị hơn. Vì thế ngay khi phát hiện bệnh, nên điều trị tích cực và dứt điểm.

8. Phòng bệnh

Áp xe hậu môn gây đau đớn, khó chịu và thậm chí có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, việc áp dụng các giải pháp phòng ngừa ngay từ ban đầu là thực sự cần thiết, bao gồm:

– Chủ động kiểm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục (sử dụng bao cao su khi quan hệ, hạn chế tối đa việc quan hệ qua đường hậu môn…).

– Vệ sinh vùng hậu môn sạch sẽ.

– Điều trị các bệnh lý có nguy cơ dẫn đến áp xe vùng hậu môn như: bệnh Crohn, táo bón, viêm loét đại tràng…

– Thay tã thường xuyên để phòng ngừa bệnh áp xe hậu môn ở trẻ sơ sinh.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com