BỆNH VIÊM DA TIẾP XÚC

Viêm da tiếp xúc là một bệnh da phổ biến, ít nhiều gây ảnh hưởng đến sức khoẻ và chất lượng cuộc sống. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh giúp có cách phòng ngừa bệnh hiệu quả.

1. Khái niệm về viêm da tiếp xúc

Viêm da tiếp xúc là tình trạng viêm da do tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh, gây kích ứng (viêm da tiếp xúc kích ứng) hoặc dị nguyên (viêm da tiếp xúc dị ứng). Những triệu chứng phổ biến của viêm da tiếp xúc gồm mẩn đỏ, ngứa, đau rát, đôi khi da bị phồng rộp và lở loét, nhiễm trùng.

Có nhiều nguyên nhân gây bệnh viêm da tiếp xúc như hóa chất, kim loại, cây cối, ánh sáng, đồ dùng, côn trùng, thời tiết… Viêm da tiếp xúc là bệnh phổ biến, đặc biệt ở những người có làn da nhạy cảm, người mắc các bệnh mạn tính về da hoặc thường xuyên tiếp xúc với tác nhân gây viêm da.

a. Đối tượng dễ mắc viêm da tiếp xúc

– Người có tiền sử dị ứng hoặc bị các bệnh về da như vảy nến, viêm da cơ địa, chàm,…

– Người có nghề nghiệp thường xuyên tiếp xúc với các chất gây dị ứng, kích ứng, ví dụ như pha chế hóa chất, thợ làm tóc, nhân viên xây dựng, người làm việc ngoài trời,…

– Người có sức đề kháng yếu như trẻ em, người già, mắc bệnh gây suy giảm miễn dịch như tiểu đường, HIV,…

– Người có màu tóc và da sáng cũng dễ mắc viêm da tiếp xúc hơn.

b. Sự nguy hiểm của viêm da tiếp xúc

Tình trạng viêm da tiếp xúc thường không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể gây nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và khía cạnh thẩm mỹ da, sắc đẹp. Viêm da có thể gây đau nhức, khó chịu, cản trở sinh hoạt hàng ngày. Những vùng da viêm nặng có thể để lại vết thâm, sẹo, gây mất thẩm mỹ sau khi đã khỏi bệnh.

c. Biến chứng viêm da tiếp xúc

Viêm da tiếp xúc thường ít gây biến chứng nguy hiểm, nhưng có thể gặp các biến chứng sau:

– Mày đay lan tỏa toàn thân, ngứa dữ dội;

– Phù mạch: phù mi mắt, phù môi, phù thanh quản gây khó thở;

– Nhiễm trùng, bội nhiễm;

– Sốc phản vệ, đây là phản ứng dị ứng nguy hiểm nhất, diễn tiến nhanh, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

2. Các loại viêm da tiếp xúc

2.1. Viêm da tiếp xúc dị ứng

Phản ứng dị ứng xảy ra khi cơ thể gặp chất lạ hoặc có thể gây hại cho cơ thể (dị nguyên), ví dụ: cồn, cao su (latex), hóa chất trong mỹ phẩm,… Phản ứng dị ứng da thường xảy ra dưới nhiều dạng như da mẩn đỏ, sưng tấy, ngứa, mụn nước, mày đay… Ngoài dị ứng da, có thể xuất hiện nhiều phản ứng khác như ho, chảy nước mũi, nước mắt, hen suyễn, thậm chí sốc phản vệ, có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Viêm da tiếp xúc dị ứng thường chỉ xảy ra ở một nhóm nhỏ đối tượng mắc dị ứng. Một số chất gây dị ứng có thể dễ tìm thấy như thực phẩm (tôm, cua, mực, bơ đậu,…), phấn hoa, mạt bụi hay thậm chí ánh sáng.

2.2. Viêm da tiếp xúc kích ứng

Viêm da tiếp xúc kích ứng là dạng viêm da phổ biến nhất, xảy ra khi da tiếp xúc với hóa chất độc hại. Khác với viêm da dị ứng, các chất độc này gây viêm da ở hầu hết mọi người thay vì chỉ với một số cá thể nhạy cảm, một số ví dụ phổ biến gồm:

– Chất hoá học trong thuốc nhuộm tóc, chất tẩy, hóa chất y tế,…

– Da bị ma sát, đổ mồ hôi, nhiệt độ cao.

– Độc do côn trùng.

3. Nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc

3.1. Viêm da tiếp xúc dị ứng

Có rất nhiều nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc dị ứng như:

– Chất tẩy rửa, hóa chất, mỹ phẩm, nước hoa,…

– Thời tiết khô, ẩm, nóng, lạnh,…

– Bụi, nấm mốc, mạt bụi, lông hay da thú cưng,…

– Các loại hạt từ cỏ, cây, phấn hoa,…

– Thức ăn như hải sản, thịt, trái cây, sữa, trứng, ngũ cốc,…

– Vật liệu như vải sợi, len, cao su,…

Mỗi người sẽ có những chất và mức độ dị ứng khác nhau. Ngoài ra, nếu cha mẹ mắc các bệnh dị ứng như viêm da dị ứng, viêm mũi dị ứng, hen suyễn,… tỷ lệ con mắc bệnh dị ứng cũng cao hơn.

3.2. Viêm da tiếp xúc kích ứng

Những chất gây viêm da tiếp xúc kích ứng phổ biến gồm:

– Hóa chất có tính acid, kiềm, các loại muối kim loại, dung môi,…

– Chất tẩy rửa, xà bông;

– Thực vật như ớt, hoa trạng nguyên;

– Ánh sáng cường độ cao, nhiệt lượng lớn;

– Da bị chà xát, tiếp xúc với nước trong thời gian dài;

– Độc từ côn trùng.

3.3. Viêm da tiếp xúc ánh sáng

Viêm da tiếp xúc kích ứng do ánh sáng còn gọi là bỏng nắng, xảy ra khi tiếp xúc ánh sáng cường độ cao. Viêm da tiếp xúc do dị ứng ánh sáng (tia UV) kích hoạt các kháng nguyên bên trong da, dẫn đến phản ứng miễn dịch. Các chất có thể gây ra dị ứng ánh sáng như nước hoa, kem chống nắng, thuốc kháng viêm không steroid như ketoprofen,…

3.4. Viêm da tiếp xúc côn trùng

Viêm da tiếp xúc côn trùng xảy ra khi da tiếp xúc với các chất được tiết ra từ côn trùng như pederin của kiến ba khoang.

3.5. Các nguyên nhân viêm da khác

Một số chất thường không gây viêm da tiếp xúc nếu cơ thể tiếp xúc trong thời gian ngắn như xà bông, nước rửa tay khô, xi măng ướt, mồ hôi,… Tình trạng viêm chỉ xảy ra khi da tiếp xúc nhiều, lặp đi lặp lại với các chất này trong thời gian dài.

4. Triệu chứng viêm da tiếp xúc

Triệu chứng viêm da tiếp xúc rất đa dạng như:

– Vùng da dị ứng có màu hồng, đỏ, tím hay sẫm màu hơn bình thường;

– Sưng, phù nề, phát ban;

– Nốt sần sùi, mụn nước;

– Da rỉ dịch;

– Cảm giác ngứa, đau, rát, châm chích;

– Da bong tróc, đóng vảy.

Nếu vùng da đang viêm gặp tác động từ bên ngoài (sờ, chạm, gãi, chất kích ứng,..), rất dễ dẫn đến tình trạng bội nhiễm. Mức độ tổn thương do viêm da có thể khác nhau dựa trên các yếu tố như:

– Nồng độ, số lượng, đặc tính của chất gây kích ứng;

– Thời gian, tần suất tiếp xúc;

– Độ nhạy cảm của da;

– Tổn thương, bệnh về da đã mắc trước đó;

– Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm.

5. Chẩn đoán

Đối với viêm da tiếp xúc, bác sĩ thường chẩn đoán thông qua khám lâm sàng, gồm đánh giá triệu chứng và khai thác bệnh sử. Bên cạnh việc xem xét các triệu chứng như da mẩn đỏ, mề đay, ngứa rát, mụn nước,… bác sĩ có thể khai thác tiền sử bệnh bằng một số câu hỏi như:

– Triệu chứng xuất hiện từ bao giờ?

– Tiếp xúc với chất gì trước khi xuất hiện triệu chứng (cây cối, hóa chất, thức ăn,…)?

– Thói quen, sản phẩm chăm sóc da đang dùng (như mỹ phẩm, sữa tắm).

– Từng gặp tình trạng viêm da tiếp xúc trước đây chưa?

Đối với tình trạng viêm da tiếp xúc dị ứng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để xác định các chất gây dị ứng da, phổ biến nhất là xét nghiệm áp bì. Bác sĩ dùng những miếng dán có chất nghi ngờ gây dị ứng (dị nguyên) dán lên da người được xét nghiệm. Sau 48-96 giờ, miếng dán được tháo ra, dấu hiệu dị ứng được ghi nhận (nếu có). Phương pháp này thường được dùng để xác nhận các chất gây dị ứng như phổ biến, giúp người bệnh xác định và tránh các dị nguyên trong cuộc sống hàng ngày.

Ngoài xét nghiệm áp bì, bác sĩ có thể thực hiện thêm các loại xét nghiệm tìm dị nguyên khác như xét nghiệm lẩy da, xét nghiệm nội bì, xét nghiệm khẳng định, đo nồng độ IgE trong máu,… Tuy nhiên, đối với việc xác định dị nguyên gây dị ứng da, xét nghiệm áp da được dùng phổ biến nhất.

6. Điều trị

Dưới đây là một số cách điều trị viêm da tiếp xúc như:

– Chăm sóc hỗ trợ bằng cách chườm mát, dung dịch Burrow (nhôm triacetate) giúp giảm các triệu chứng như ngứa, rát, sưng đỏ,… Ngoài ra, có thể đắp gạc ướt hoặc khô giúp vết viêm mau khô và nhanh lành hơn.

– Thuốc corticosteroid đường bôi trong trường hợp viêm nhẹ đến trung bình, hoặc uống nếu tình trạng viêm nặng như phồng rộp, viêm loét hay lan rộng trên da. Corticosteroid có tác dụng kháng viêm, giảm kích ứng và dị ứng.

– Thuốc kháng histamin giúp giảm nhẹ triệu chứng dị ứng như ngứa, bỏng rát, khó chịu.

7. Phòng bệnh

Cách tốt nhất để phòng tránh viêm da tiếp xúc là tránh các tác nhân gây bệnh, có thể thực hiện theo các cách sau:

– Mặc đồ bảo hộ đầy đủ trong trường hợp buộc phải tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng, kích ứng như hóa chất, ánh sáng, xi măng, cao su,…

– Với người có tiền sử dị ứng da, nên xét nghiệm xác định dị nguyên để tránh tiếp xúc trong cuộc sống hàng ngày.

– Khi có các dấu hiệu bất thường giống viêm da tiếp xúc, nên nhanh chóng đến khám tại các cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị.

– Người mắc các bệnh về da như viêm da cơ địa, vảy nến nên điều trị bệnh để giảm nguy cơ viêm da.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com