BỆNH NỨT HẬU MÔN

Nứt hậu môn là tình trạng rách niêm mạc ống hậu môn, gây đau và chảy máu (máu đỏ tươi) khi đi đại tiện, thường do táo bón hoặc phân cứng. Bệnh phổ biến ở mọi lứa tuổi, có thể tự lành, cần điều trị kịp thời để tránh chuyển thành mạn tính (trên 6 tuần).

1. Khái niệm về nứt hậu môn

1.1. Nứt hậu môn là gì?

Nứt hậu môn (hay nứt kẽ hậu môn) là tình trạng lỗ hậu môn xuất hiện một vết rách trên lớp niêm mạc, làm lộ cơ xung quanh dẫn đến co thắt, chảy máu và về lâu dài sẽ kéo các mép vết nứt ra rộng hơn. Tổn thương thường xuất hiện khi người bệnh bị táo bón lâu ngày, có phân cứng khi đi đại tiện kèm, kích thước phân lớn, gây đau và chảy máu.

Bệnh nứt kẽ hậu môn có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là trẻ nhỏ. Hầu hết các vết rách đều có xu hướng thuyên giảm khi áp dụng các phương pháp điều trị đơn giản hoặc có thể tự lành. Tuy nhiên, một số trường hợp nghiêm trọng có thể phải dùng thuốc hoặc thậm chí là phẫu thuật.

1.2. Phân loại

Tùy thuộc vào mức độ cơn đau cũng như thời gian kéo dài cơn đau, bệnh được chia thành hai nhóm:

– Nứt hậu môn cấp tính: Vết nứt nông, có kích thước nhỏ, có dấu hiệu viêm nề nhẹ, các triệu chứng không kéo dài quá 6 tuần. Khi bị nứt hậu môn cấp tính, người bệnh có cảm giác đau rát, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Nếu bệnh ở giai đoạn này không được điều trị dứt điểm sẽ rất dễ chuyển sang mạn tính.

– Nứt hậu môn mạn tính: Tình trạng này xảy ra khi vết nứt xuất hiện và kéo dài trên 6 tuần, kích thước rộng và sâu hơn. Các cơn đau thắt khó chịu tái đi tái lại nhiều lần khiến người bệnh cảm thấy rất mệt mỏi.

2. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ của nứt hậu môn

2.1. Nguyên nhân

Vết nứt hậu môn thường xuất hiện do chấn thương ở ống hậu môn, xuất phát từ các nguyên nhân như:

– Táo bón lâu ngày.

– Phân có kích thước lớn, cứng và khô, khiến việc đi đại tiện gặp khó khăn.

– Tiêu chảy kéo dài.

– Quan hệ tình dục qua đường hậu môn dẫn đến căng da hậu môn.

– Đưa vật lạ vào hậu môn.

Một số nguyên nhân khác như:

– Cơ thắt hậu môn trong trạng thái co cứng hoặc quá căng cứng.

– Sẹo xuất hiện ở vùng hậu môn trực tràng (thường gặp sau điều trị trĩ).

– Các vấn đề bệnh lý tiềm ẩn: bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, ung thư hậu môn, bệnh bạch cầu, bệnh truyền nhiễm (chẳng hạn như bệnh lao), các bệnh lây truyền qua đường tình dục (giang mai, lậu, chlamydia, HIV…).

– Giảm lưu lượng máu đến vùng hậu môn trực tràng.

– Sinh con.

2.2. Các yếu tố nguy cơ

– Tuổi tác: Nứt kẽ hậu môn có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là trẻ nhỏ và người trưởng thành trong độ tuổi từ 20 – 40.

– Táo bón: Đi đại tiện phân khô cứng kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ gây rách hậu môn.

– Phụ nữ sau khi sinh.

– Người mắc bệnh Crohn: Bệnh Crohn gây ra tình trạng viêm đường ruột mạn tính, làm cho niêm mạc của ống hậu môn dễ bị rách.

3. Triệu chứng

3.1. Nứt kẽ hậu môn có một số triệu chứng như sau:

– Vùng da xung quanh hậu môn xuất hiện vết rách có thể dễ nhìn thấy.

– Vùng hậu môn bị đau nhói khi đi đại tiện, cơn đau có thể kéo dài vài phút đến cả ngày.

– Cục phân đầu tiên luôn cứng.

– Xuất hiện máu trong phân sau khi đi đại tiện, máu có thể dính trên giấy vệ sinh, nhỏ giọt hoặc ướt bồn cầu.

– Hậu môn có dấu hiệu ngứa và nóng rát.

– Xuất hiện khối u nhỏ gần vết rách hậu môn.

3.2. Phân biệt nứt hậu môn và trĩ

Trĩ là tình trạng các tĩnh mạch trong hoặc ngoài ống hậu môn bị sưng lên, thường do táo bón mạn tính. Ban đầu, người bệnh rất khó phát hiện vì không có triệu chứng gây đau cho đến khi búi trĩ sưng to hơn. Ngược lại, nứt hậu môn xuất hiện với các vết rách ở vùng da xung quanh lỗ hậu môn, gây đau đớn khi đi đại tiện, có thể kèm theo chảy máu.

4. Chẩn đoán bệnh

4.1. Khám lâm sàng

Trước tiên bác sĩ sẽ đặt các câu hỏi liên quan đến cơn đau hay các thói quen đi đại tiện của người bệnh.

Khám trực tiếp bằng mắt thường để xác định tình trạng viêm nhiễm, búi trĩ hay nứt kẽ hậu môn. Việc xác định vị trí vết nứt sẽ giúp bác sĩ đưa ra nguyên nhân gây bệnh.

Khám hậu môn: Bác sĩ có thể dùng thuốc giảm đau để đưa ngón tay vào hậu môn nếu nghi ngờ vết thương có vấn đề nghiêm trọng. Nhưng thao tác này khá đau nên bác sĩ sẽ cân nhắc nếu cần thiết.

4.2. Xét nghiệm

Để chẩn đoán chính xác bệnh nứt hậu môn thì cần làm các xét nghiệm nhanh kiểm tra tình hình vết rách. Ngoài ra có thể phân biệt chính xác là nứt kẽ hậu môn, bệnh trĩ hay các bệnh lý khác.

– Bác sĩ sẽ đánh giá độ nhạy cảm và lực co thắt vòng cơ hậu môn bằng cách đo áp lực hậu môn. Ngoài ra xem xét chức năng của đại tràng có ổn định hay không.

– Nội soi trực tràng dành cho người bệnh có tuổi dưới 50. Những người không có nguy cơ các bệnh về ruột non hay ung thư trực tràng.

– Nội soi đại tràng chỉ định với người hơn 50 tuổi. Những bệnh nhân lớn tuổi cần kiểm tra tổng quát đại tràng do các chức năng hệ tiêu hóa trong cơ thể có thể không còn tốt nữa.

5. Điều trị

Đây là căn bệnh nhẹ có thể tự khỏi ở nhà. Nhưng nếu bệnh nhân có những cơn đau kéo dài thì cần điều trị tại cơ sở y tế.

5.1. Sử dụng thuốc

Việc sử dụng thuốc làm giảm nhanh các cơn đau, vết thương mau lành. Tuy nhiên người bệnh cần đi khám để nhận được sự tư vấn từ bác sĩ. Các thuốc thường được sử dụng trong điều trị nứt kẽ hậu môn như: Proctolog, Tetracycline, Nitroglycerin,… Ngoài ra có thể sử dụng kèm các thuốc dưới đây để nhanh chóng chữa khỏi bệnh:

– Thuốc làm mềm phân: Bisacodyl, Duphalac,… giảm các chứng táo bón, cải thiện việc đi đại tiện, nhuận tràng, sạch ruột.

– Nếu các cơn đau không giảm thì cần sử dụng các thuốc giảm đau chứa các thành phần Paracetamol như Lidocain, Anusol-Hc, oxit kẽm được dùng bôi ngoài da.

– Khi xuất hiện các hiện tượng sưng đau, viêm nhiễm, chảy dịch, chảy mủ ở hậu môn thì cần sử dụng các thuốc kháng sinh. Thuốc chống viêm thì có thể sử dụng: Cefadroxil, Cephalexin, Cefixim, Cefazolin,…

5.2. Phẫu thuật

Nếu vết thương lâu lành hoặc bệnh mạn tính thì cần làm các phẫu thuật để mang lại hiệu cao hơn.

– Nong hậu môn giúp nới cơ vòng hậu môn.

– Phẫu thuật mở cơ vòng trong hậu môn. Đây là phương pháp tạo một vết cắt bên lòng trong của cơ vòng chiều dài tương đương với rãnh nứt.

– Tiểu phẫu cắt vết nứt rồi dùng chỉ khâu lại. Phương pháp này dùng dao phẫu thuật cắt phần vết nứt. Kỹ thuật này thường kết hợp với mở cơ vòng trong nhưng vẫn cần sử dụng thêm thuốc kháng sinh và kháng viêm.

6. Phòng bệnh nứt hậu môn

Để tránh tình trạng nứt hậu môn gây đau nhức khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc chủ động phòng ngừa ngay từ ban đầu là rất cần thiết.

6.1. Bổ sung chất xơ trong bữa ăn

Khi bị táo bón, đại tiện sẽ gặp khó khăn do phân khô, cứng, kích thước lớn, từ đó gây nên vết nứt hậu môn. Vì vậy, việc bổ sung đầy đủ chất xơ trong chế độ ăn uống hàng ngày (20–35g/ngày) là thực sự cần thiết. Một số nguồn thực phẩm giàu thành phần này gồm: Lúa mì, yến mạch nguyên cám; Ngũ cốc nguyên hạt: gạo lứt, ngô; Đậu Hà Lan; Hạt và quả hạch; Trái cây có múi như bưởi, cam…

6.2. Uống đủ nước

Uống đủ nước mỗi ngày (400ml/10 kg cân nặng/24 giờ) cũng là cách để ngăn ngừa táo bón, hạn chế tối đa việc hình thành vết nứt hậu môn. Đặc biệt, lượng nước cần bổ sung nhiều hơn sau khi hoạt động thể chất hoặc vào thời tiết ấm. Tuy nhiên, không phải tất cả các loại đồ uống đều tốt. Chẳng hạn như uống nhiều rượu và caffeine sẽ làm tăng khả năng mất nước, không tốt cho sức khỏe.

6.3. Tập thể dục

Thói quen tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày sẽ giúp hệ tiêu hóa luôn khỏe mạnh. Từ đó, cơ thể sẽ hạn chế được tình trạng táo bón, tiêu chảy thường gặp, ngăn ngừa hiệu quả việc hình thành vết nứt hậu môn.

6.4. Xây dựng thói quen đại tiện lành mạnh

– Không nên nhịn đi đại tiện hoặc chờ quá lâu.

– Không nên ngồi trên bồn cầu quá lâu.

– Giữ vùng hậu môn luôn khô ráo, nhẹ nhàng lau sạch sau mỗi lần đại tiện.

– Sử dụng giấy vệ sinh chứa thành phần tự nhiên hoặc khăn lau mềm không có mùi thơm, chất hóa độc hại.

– Điều trị các bệnh lý có nguy cơ dẫn đến nứt kẽ hậu môn như: tiêu chảy, táo bón… ngay khi có triệu chứng.

6.5. Thường xuyên thay tã (đối với trẻ sơ sinh)

Nứt hậu môn xảy ra rất phổ biến ở trẻ sơ sinh. Vì vậy, để ngăn ngừa tình trạng này, việc vệ sinh hậu môn và thay tã thường xuyên cho bé là rất quan trọng.

6.6. Sử dụng thuốc nhuận tràng

Nếu các phương pháp chăm sóc thông thường như bổ sung nước, chất xơ… không đem lại hiệu quả cao đối với chứng táo bón, người bệnh nên dùng thuốc nhuận tràng theo chỉ định của bác sĩ. Một số tác dụng quan trọng có thể kể đến gồm:

– Tăng lượng nước trong ruột.

– Bôi trơn phân để hỗ trợ thải ra khỏi cơ thể một cách dễ dàng hơn.

– Giữ nước trong ruột kết.

– Kích thích các cơ trong ruột để tăng tốc độ đi đại tiện.

6.7. Thực hiện việc khám sức khoẻ định kỳ với người trên 40 tuổi.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com