VIÊM DA CƠ ĐỊA

Viêm da cơ địa là một bệnh da liễu mạn tính, phổ biến và khó điều trị khỏi hoàn toàn. Bệnh thường tái diễn sau điều trị, gây khó chịu, mất thẩm mĩ, làm cho bệnh nhân thiếu tự tin trong giao tiếp, giảm chất lượng cuộc sống.

1. Khái niệm về viêm da cơ địa

Viêm da cơ địa còn được gọi là chàm thể tạng, chàm sữa hay lác sữa ở trẻ em. Bệnh có đặc trưng bằng việc xuất hiện các mảng da bị viêm đỏ, bong vảy, hoặc  da  viêm đỏ rỉ dịch và ngứa dữ dội. Nếu càng gãi (để giảm ngứa) thì càng làm da bị chấn thương, trầy xước gây nhiễm trùng da. Đây là dạng bệnh mạn tính, dễ tái phát.

Bệnh viêm da cơ địa là một dạng bệnh đặc biệt của bệnh chàm, thuật ngữ bệnh chàm dùng để chỉ nhiều loại viêm da có đặc điểm khá giống nhau như:

– Viêm da cơ địa ở tay (chàm bàn tay): Chỉ xuất hiện tổn thương ở tay, do tiếp xúc thường xuyên với các hóa chất gây kích ứng.

– Viêm da cơ địa ở chân: Có thể do gen di truyền, hoặc có liên quan đến cơ địa dị ứng thực phẩm, suy giãn tĩnh mạch chân, suy tim ứ huyết, tiểu đường, hen suyễn, viêm mũi dị ứng, khô da,…

– Viêm da tiếp xúc (do dị ứng hoặc kích ứng): Là tình trạng da bị tổn thương do tiếp xúc với một số hóa chất.

– Bệnh tổ đỉa: Bệnh chàm với nhiều mụn nước, chỉ phát triển ở ngón tay, lòng bàn tay và lòng bàn chân, ngứa nhiều.

– Viêm da thần kinh: Đặc trưng bởi các mảng da dày lên do bị cọ xát hoặc gãi nhiều lần.

– Viêm da ứ nước: Một loại kích ứng da ở người có hệ tuần hoàn kém, chủ yếu ở vùng cẳng chân.

– Nứt nẻ da chân, da tay: Là một dạng bệnh mạn tính của bệnh chàm, da phản ứng bằng cách tăng sừng quá mức gây những đường nứt da, chảy máu và đau nhiều.

Tại Việt Nam, viêm da cơ địa chiếm khoảng 5% dân số. Bệnh viêm da cơ địa thường gặp ở những tháng đầu đời của trẻ và bệnh nặng nếu trẻ có gen di truyền đồng hợp tử, sau đó bệnh giảm dần khi trẻ lên 2-3 tuổi. Nhiều thống kê cho thấy, 60% bệnh nhân viêm da cơ địa khi sinh con, con cũng bị bệnh này.

Nếu cả bố lẫn mẹ đều bị viêm da cơ địa thì trẻ sinh ra có đến 80% nguy cơ bị bệnh. Ở một số trường hợp bệnh viêm da cơ địa đi kèm với hen suyễn, viêm mũi dị ứng và dị ứng thực phẩm tạo thành một phức hợp bệnh cơ địa dị ứng (thường gặp ở trẻ mang gen di truyền từ bố và mẹ).

2. Nguyên nhân và biến chứng

2.1. Nguyên nhân

Với sự phát triển của y sinh học, nhất là sinh học phân tử, các nhà khoa học đã phát hiện được một số gen gây ra bệnh viêm da cơ địa. Các nghiên cứu y học đã chỉ ra rằng: Nếu trong gia đình có người bị hen suyễn, bị viêm mũi dị ứng thì thế hệ sau sẽ có di truyền các bệnh dị ứng (gồm bộ 3 các bệnh cơ địa như: Bệnh viêm da cơ địa, hen suyễn, viêm mũi dị ứng). Ngoài ra, bệnh có thể xuất hiện do ảnh hưởng bởi những nguyên nhân gây viêm da cơ địa sau:

– Bệnh xuất hiện ở những người hay bị dị ứng;

– Một số tác nhân liên quan đến bệnh viêm da cơ địa như: Xà phòng, chất tẩy rửa, dị ứng thời tiết,…;

– Dị ứng thực phẩm được coi là nguyên nhân chính gây ra bệnh chàm ở trẻ nhỏ;

– Nhiễm trùng cấp tính gây suy giảm miễn dịch cũng làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh viêm da cơ địa;

– Rối loạn nội tiết;

– Căng thẳng thần kinh.

2.2. Các biến chứng viêm da cơ địa có thể mắc phải

Bệnh viêm da cơ địa (bệnh chàm) nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời có thể gây ra các biến chứng sau:

– Bệnh hen suyễn và sốt cỏ khô: Hơn 50% trẻ bị viêm da cơ địa dễ mắc thêm bệnh hen suyễn và sốt cỏ khô.

– Viêm da thần kinh mạn tính: Viêm da cơ địa có thể bị biến chứng thành viêm da thần kinh mạn tính, với biểu hiện da có vảy và ngứa mạn tính. Người bệnh càng gãi thì càng ngứa, điều này khiến vùng da có thể bị tổn thương, đổi màu, dày lên.

– Nhiễm trùng da: Da có thể bị tổn thương do gãi nhiều gây ra các vết loét, vết nứt, làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn và vi rút.

– Viêm da tay: Viêm da cơ địa có thể gây ra biến chứng viêm da tay gây khó chịu cho người bệnh, đặc biệt với người làm trong môi trường ẩm ướt, tiếp xúc với xà phòng và chất tẩy rửa.

– Viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc kích ứng: Do tiếp xúc với các hóa chất công nghiệp, hóa mỹ phẩm, ô nhiễm môi trường,…

– Rối loạn giấc ngủ: Việc bị ngứa nhiều ảnh hưởng đến giấc ngủ như ngủ không ngon, thức dậy lúc nửa đêm,…

3. Triệu chứng

Bệnh viêm da cơ địa có triệu chứng điển hình là da viêm đỏ, tróc vảy, chảy dịch, dày sừng, nứt nẻ, ngứa râm ran hay ngứa dữ dội. Tuy nhiên, tùy vào độ tuổi và giai đoạn bệnh sẽ có những triệu chứng khác nhau.

3.1. Triệu chứng ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi

Khoảng 60% ca mắc bệnh viêm da cơ địa khởi phát ở trẻ từ 0 – 1 tuổi và khởi phát chủ yếu khi được 2 – 3 tháng tuổi. Trẻ sơ sinh bị viêm da cơ địa sẽ có những triệu chứng sau:

– Xuất hiện ban đỏ, tróc vảy ở 2 bên má, quanh miệng, trán, thân mình, cổ và bẹn, các kẽ da (nếp da).

– Ở vùng ban đỏ có nhiều mụn nước nhỏ.

– Các mụn nước nhỏ vỡ ra chảy dịch gây viêm trợt.

– Vết loét đóng vảy, khô, có thể bị nhiễm khuẩn thứ phát.

– Có thể đi kèm tiêu chảy, viêm tai giữa.

– Ngứa nhiều làm trẻ mất ngủ, quấy khóc.

3.2. Triệu chứng ở trẻ em

Với trẻ em từ 2 – 12 tuổi khi bị viêm da cơ địa thường kèm với tình trạng đục thủy tinh thể, viêm kết mạc dị ứng. Các triệu chứng viêm da cơ địa ở trẻ em gồm:

– Da khô ráp, nứt nẻ, ngứa ngáy,…;

– Tổn thương da thường xuất hiện ở các vùng sau đầu gối, trên đầu gối, khuỷu tay, các nếp da (kẽ da),…;

– Xuất hiện các mảng lichen hóa dạng đĩa (mảng da dày, thâm nhiễm). Lúc đầu, bệnh có biểu hiện ở mặt duỗi, đầu gối, cùi tay, sau lan đến những nếp gấp, ngoài ra có thể sẩn ngứa, da khô,…

3.3. Triệu chứng ở người trưởng thành

Ở người trưởng thành, viêm da cơ địa ít có triệu chứng rầm rộ như trẻ em vì người lớn có nhiều kháng thể và sức đề kháng tốt hơn so với trẻ em. Bệnh ít biểu hiện ở da hoặc chỉ có da khô sần sùi kéo dài dai dẳng (bệnh mạn tính); có thể đi kèm biểu hiện của bệnh hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng hoặc dị ứng thực phẩm. Các triệu chứng trên da có sự khác biệt rõ rệt so với trẻ em. Các triệu chứng viêm da cơ địa ở người lớn trong giai đoạn cấp tính gồm:

– Xuất hiện nhiều ban đỏ.

– Trên bề mặt da có mụn nước nhỏ, nông.

– Mụn nước vỡ chảy dịch gây phù nề, vảy tiết.

– Vùng da tổn thương thấy ngứa, nóng rát và sưng đau.

– Da bị tổn thương có thể bị bội nhiễm, loét, mụn mủ, sưng nóng,…

Viêm da cơ địa ở giai đoạn mạn tính gây ra các triệu chứng sau:

– Vùng da bị tổn thương có dấu hiệu thâm sạm, dày sừng, nứt nẻ.

– Ngứa ngáy âm ỉ đến dữ dội.

4. Chẩn đoán

Bệnh viêm da cơ địa thường được chẩn đoán dựa trên khám lâm sàng và hỏi bệnh sử của cá nhân và gia đình, một số xét nghiệm cần thực hiện để xác định độ nặng và biến chứng của bệnh. Bác sĩ sẽ xem tình trạng da, các triệu chứng ở người bệnh và tiền sử bệnh của người thân trong gia đình để chất đoán bệnh. Bác sĩ sẽ dựa trên các triệu chứng như: Da khô, viêm kết mạc mắt tái phát nhiều lần, viêm môi, da mặt bị đỏ hoặc tái, có chàm ở lòng hoặc mu bàn tay, vảy trắng,…

Bản thân hoặc gia đình có tiền sử bị viêm da cơ địa, dị ứng, hen, viêm mũi dị ứng, viêm da mãn tính,…

5. Điều trị

Bệnh viêm da cơ địa hiện nay được điều trị để giúp người bệnh giảm cơn ngứa, tránh nhiễm trùng da và các biến chứng. Nếu bị viêm da cơ địa dạng mạn tính thì không thể chữa dứt điểm.

Dùng thuốc chống ngứa: người bệnh được chỉ định dùng thuốc bôi chống ngứa, thậm chí uống thêm thuốc kháng histamine chống dị ứng.

Kem dưỡng ẩm: bôi 2-3 lần/ngày để cải thiện tình trạng da bị khô, làm mềm da, tránh nứt nẻ gây nhiễm trùng.

Bôi kem kháng viêm: sử dụng nếu da viêm, sưng đỏ, ngứa và hạn chế sử dụng khi da cải thiện. Thuốc kháng viêm thường chứa corticoid, cần tuân thủ chặt chẽ theo hướng dẫn của bác sĩ, nếu lạm dụng quá nhiều khiến màu da thay đổi, da mỏng, mọc lông, nguy cơ nhiễm trùng cao hơn.

Điều trị kháng sinh: chỉ dùng trong thời gian ngắn nếu da nhiễm trùng. Nếu vết thương bị hở hay chảy dịch cần đắp gạc và vệ sinh thay băng mỗi ngày để tránh bội nhiễm.

Ngoài ra, người bệnh có thể chườm lạnh để giảm viêm và giảm ngứa ở da, tham gia các hoạt động vui chơi để giải tỏa căng thẳng, ngủ đủ giấc, tập thể dục, vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, tránh thức ăn dễ gây dị ứng, không tắm quá 20 phút một lần.

6. Phòng bệnh

– Vệ sinh cơ thể sạch sẽ và thường xuyên, đặc biệt sau khi đổ nhiều mồ hôi.

– Bôi kem dưỡng ẩm cho da sau khi tắm để tránh khô da.

– Hạn chế tắm nước nóng để tránh kích thích da, gây ngứa và viêm.

– Sử dụng cố định loại nước hoa, mỹ phẩm, xà phòng tắm gội dịu nhẹ, phù hợp với da. Cần đọc kỹ thành phần để tránh gây kích ứng cho da.

– Hạn chế ăn hải sản, uống rượu bia, không hút thuốc lá,… vì các tác nhân này có thể kích thích dị ứng, gây ngứa ngáy.

– Không tự ý mua thuốc chống dị ứng, cần uống theo đơn của bác sĩ.

– Mặc áo thoáng mát, vải mềm, mỏng trong thời tiết nóng.

– Uống đủ 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com