XỬ TRÍ CHÓ-MÈO CẮN

Chó cắn, mèo cào là tai nạn sinh hoạt thường gặp trong đời sống. Việc trang bị kiến thức cơ bản để nhận biết mức độ nguy hiểm và sơ cứu nạn nhân bị chó cắn, mèo cào giúp nạn nhân tránh được các mối nguy hiểm. 

1. Chó cắn, mèo cắn

Chó, mèo là những con vật thân thiết và gần gũi nhất với con người. Trong quá trình tiến hoá, chó và mèo dần được thuần chủng và được coi như những người bạn của người. Tuy vậy, việc nuôi chó, mèo cũng tiềm ẩn những nguy cơ với chủ nuôi, đó là lây các bệnh truyền nhiễm, bị cắn gây bệnh dại, gây bệnh dị ứng và thiếu vệ sinh. Trong số các phiền phức mà vật nuôi mang lại cho người thì nguy cơ bị cắn gây bệnh dại là nguy hiểm nhất. Bài viết tập trung vào việc xử trí vết cắn do chó, mèo gây ra.

1.1. Chó cắn

– Vị trí chó cắn:

+ Đối với trẻ em, bị chó cắn ở vùng đầu, cổ, mặt rất thường gặp, đặc biệt là trẻ dưới 10 tuổi. Nếu vết cắn gây chấn thương động mạch cảnh trái và phải sẽ khiến mất nhiều máu dẫn đến tử vong nhanh chóng. Do đó, nếu trẻ em bị chó nuôi tấn công cần được coi là trường hợp nặng cần sơ cứu đúng cách và hồi sức cấp cứu kịp thời. Nguy cơ mắc bệnh dại do chó cắn phụ thuộc vào số lượng vi rút dại có trong nước bọt, mức độ tổn thương và vị trí vết cắn. Trong đó, vùng đầu, mặt, cổ là những nơi tập trung nhiều dây thần kinh, nếu vết cắn thuộc những vị trí này thì thời gian vi rút di chuyển từ vết cắn lên não là rất nhanh, vết cắn càng nặng càng gần hệ thần kinh trung ương thì thời gian ủ bệnh càng ngắn và vô cùng nguy hiểm.

+ Đối với người lớn, vết cắn thường gặp ở các chi, đặc biệt là bàn tay, gót chân. Bàn tay con người có cấu tạo phức tạp với nhiều ngăn nhỏ và phần mô mềm bao bọc xung quanh các xương, khớp tương đối ít, do đó nếu bị chó cắn tại vị trí này cần kiểm tra cẩn thận các dây thần kinh. Đồng thời, trong quá trình sơ cứu vết thương tại vị trí này tuyệt đối không khâu đóng lại nếu chưa đảm bảo chúng đã được vệ sinh sạch sẽ và không bị nhiễm trùng.

1.2. Mèo cắn, mèo cào

Cũng như nhiều loại động vật khác, mèo có thể nhiễm những loại mầm bệnh khác nhau, khi được nuôi trong nhà, mầm bệnh này có thể lây nhiễm cho con người thông qua vết cào, vết cắn,… Nếu chẳng may bị mèo nhiễm bệnh cắn, nước bọt của chúng sẽ tiếp xúc với da con người, do đó người bị lây bệnh từ mèo.

Thực tế thì tình huống mắc bệnh dại do bị mèo cắn không quá phổ biến. Tuy nhiên, vết cắn của mèo cũng cần được cảnh giác. Có đến 95% trường hợp người bị bệnh dại là do lây từ vết chó cắn, tỷ lệ này từ vết mèo cắn chỉ khoảng 2 – 5%.

Nguy cơ nhiễm dại do bị mèo cắn phụ thuộc vào lượng vi rút có trong nước bọt của mèo, thời điểm thực hiện và cách sát khuẩn, mèo cắn đã được tiêm phòng dại chưa,… Vì thế, sau khi bị mèo cắn trước tiên cần tìm cách bắt nhốt con mèo đó lại để theo dõi rồi tiến hành sơ cứu vết cắn và đi khám để bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán xem có nguy cơ lây nhiễm bệnh hay không.

2. Sự nguy hiểm khi bị chó cắn, mèo cắn

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về các trường hợp nhiễm bệnh trên toàn cầu, bệnh dại là một trong những căn bệnh truyền nhiễm đáng sợ nhất lịch sử nhân loại, khi khởi phát bệnh, tỷ lệ sống sót ở cả động vật và con người gần như bằng không.

Bệnh dại là bệnh viêm não, tủy cấp tính gây ra bởi Rabies vi rút, thường gặp ở động vật máu nóng nhiễm vi rút dại như chó, mèo, chồn, cầy và những động vật có vú khác từ đó lây qua người lành thông qua vết cào, cắn, liếm lên vết thương hở. Vi rút sau khi xâm nhập vào cơ thể bắt đầu nhân lên tại chỗ và di chuyển theo sợi trục (tức axon đảm nhiệm chức năng truyền tín hiệu từ thân tế bào tới tế bào thần kinh khác hoặc tới tế bào cơ) với tốc độ 12-24mm/h đến hệ thống thần kinh trung ương (não, tủy sống) làm tổn thương não bộ và rối loạn chức năng của các tế bào thần kinh khiến người bệnh tử vong nhanh chóng. Ban đầu, con vật vẫn khỏe mạnh, bình thường nhưng thực chất đã bị nhiễm vi rút dại. Theo thời gian, vi rút dần phá hủy hoàn toàn các tế bào thần kinh và các triệu chứng khởi phát bệnh bắt đầu xuất hiện như mất ngủ, sợ ánh sáng, sợ gió, tiếng động, giãn đồng tử, gia tăng tiết nước bọt, vã mồ hôi, huyết áp giảm, đôi khi có trường hợp xuất tinh tự nhiên. Lúc này, cơ hội sống sót của người bệnh gần như bằng không.

Thông thường, sau khi bị nhiễm vi rút dại từ chó, mèo, vật nuôi, người bệnh vẫn khỏe mạnh và chưa có bất cứ triệu chứng nào. Vi rút sẽ ủ bệnh trong cơ thể khoảng 1 đến 3 tháng. Ở giai đoạn tiền triệu chứng (từ 1 đến 4 ngày), người bệnh sốt nhẹ, đau đầu, mệt mỏi, uể oải, cảm giác sợ hãi, tại vị trí bị cắn sẽ tê và đau do vi rút tác động gây viêm các hạch lưng tủy sống (miễn dịch tế bào). Triệu chứng rõ rệt của bệnh sẽ xuất hiện khi vi rút di chuyển đế hệ thống thần kinh trung ương và phá hủy hoàn toàn các tế bào thần kinh.

3. Xử trí vết thương khi chó cắn, mèo cắn

Khi bị chó, mèo cắn cần trấn an người bị cắn bình tĩnh để tránh gây hoảng loạn cho vật nuôi, đồng thời nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm và thực hiện các bước sơ cứu vết thương đúng cách, sau cùng khẩn trương đưa người bị cắn đến các cơ sở y tế để được kiểm tra và tiêm vắc xin phòng ngừa bệnh dại càng sớm càng tốt.

Người bị cắn cũng cần xác định con chó đã được tiêm phòng ngừa dại hay chưa bằng cách hỏi trực tiếp người nuôi (có thể yêu cầu xem lịch sử tiêm chủng để khẳng định con chó đã được tiêm phòng). Nếu để mất dấu con chó không thể theo dõi thì cần tiêm vắc xin phòng ngừa dại ngay lập tức.

Khi bị chó cắn, điều quan trọng hàng đầu là phải sơ cứu vết thương ngay lập tức để tránh nhiễm trùng và hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm vi rút dại. Nếu vết cắn ở vị trí dễ thấy, người bị cắn có thể tự sơ cứu. Trong một số trường hợp khác, vết cắn nặng và ở vị trí nguy hiểm, cần khẩn trương đến các cơ sở y tế để được sơ cứu và điều trị kịp thời.

3.1. Vệ sinh vết thương

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, khi bị chó, mèo, vật nuôi tấn công, kể cả con vật đã được tiêm phòng vắc xin ngừa dại cần vệ sinh vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước sạch trong vòng 15 phút để rửa trôi vi rút, từ đó giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh dại. Sau đó tiếp tục sát trùng vết thương với cồn 45-70%, cồn iod hoặc povidone – iodine (nếu có). Lưu ý: trong quá trình vệ sinh vết thương cần thao tác nhẹ nhàng để tránh làm vết thương dập nát hoặc tổn thương lan rộng hơn, tránh khâu kín vết thương. Trường hợp phải khâu vết thương nên trì hoãn khâu sau vài giờ đến 3 ngày và nên khâu ngắt quãng/bỏ mũi.

3.2. Kiểm tra vết cắn

Đối với những cắn không bị chảy máu, chảy máu ít, bầm tím hoặc bị xây xước nhẹ ngoài da, có thể tự sơ cứu vết thương tại nhà. Ngược lại, đối với những vết cắn sâu và lớn trên 2cm, chảy máu nhiều, không ngừng thì cần vệ sinh vết thương nhanh để tránh nguy cơ mất máu quá nhiều, đồng thời nhanh chóng đến cơ sở y tế để được điều trị kịp thời.

3.3. Cầm máu

Trong trường hợp vết cắn sâu, nhiều vết cắn gây chảy máu nhiều, cần tiến hành dùng băng gạc y tế để cầm máu trong khoảng 15 phút. Nếu vết thương chảy máu thành từng tia gây khó khăn trong việc cầm máu thông thường, có thể dùng dây cao su garo để giúp cầm máu tạm thời.

3.4. Băng bó vết thương

Sau khi vết thương đã được vệ sinh sạch sẽ và cầm máu thì cần băng bó vết thương. Sử dụng khăn tay, khăn mặt, khăn tắm để làm miếng đệm bằng ép trực tiếp lên vùng da bị cắn, sau đó dùng thun ống để quấn xung quanh cố định vết thương, bằng với lực vừa phải để máu vẫn có thể lưu thông.

3.5. Tiêm ngừa vắc xin

Sau khi thực hiện sơ cứu đúng cách, cần nhanh chóng đưa người bị cắn đến các cơ sở tiêm chủng, bệnh viện để được kiểm tra vết cắn. Dựa trên tình trạng sức khỏe và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm phòng vắc xin ngừa bệnh dại và vắc xin uốn ván phù hợp. Trong một số trường hợp khẩn cấp, người bị cắn có thể được chỉ định tiêm thêm huyết thanh giúp trung hòa độc tố.

3.6. Theo dõi cả người và chó

Trong 10 ngày đầu tiên sau khi bị chó cắn, người bệnh cần theo dõi sức khỏe của bản thân và tình trạng của con chó/vật nuôi. Đây là vấn đề quan trọng mà nhiều người thường bỏ qua, bởi sau khi lên cơn dại và cắn người, chúng chỉ sống được trong khoảng 10 ngày. Nếu theo dõi sau 10 ngày, con vật vẫn khỏe mạnh thì có nghĩa lúc cắn người chúng chưa mắc bệnh dại và không thể lây nhiễm vi rút sang người. Trong trường hợp nếu không thể theo dõi vật nuôi sau cắn, để đảm bảo sức khỏe nên đi tiêm vắc xin phòng bệnh dại sớm nhất để điều trị bệnh kịp thời.

3.7. Những điều lưu ý sau khi bị chó cắn

– Tại vết thương tuyệt đối không được đắp các chất gây kích thích mạnh như bột ớt, nước ép hoặc nhựa cây, chất có tính axit hoặc kiềm, không băng bó kín và chặt vết thương.

– Tuyệt đối không tự ý sử dụng bất cứ phương thuốc điều trị bệnh dại gia truyền như đắp lá, nặn máu loại bỏ nọc độc hoặc được thầy lang bốc thuốc nam, bởi hiện nay trên thế giới tiêm vắc xin phòng ngừa dại và huyết thanh kháng dại là phương pháp duy nhất được công nhận để điều trị hiệu quả bệnh dại sau khi phơi nhiễm.

– Nếu các vết cắn sâu trên 2cm và nhiều, tập trung gần hệ thần kinh trung ương cần khẩn trương đến các cơ sở y tế gần nhất để được sơ cứu vết thương đúng cách, kiểm tra thể trạng và chỉ định tiêm phòng dại sau phơi nhiễm càng sớm càng tốt.

4. Phòng ngừa chó cắn, mèo cào

Để phòng ngừa chó, mèo, vật nuôi tấn công, mọi người nên lưu ý một số vấn đề sau đây:

– Giữ bình tĩnh, không hoảng sợ hoặc bỏ chạy nếu con vật đuổi theo. Việc bỏ chạy có thể làm chúng thêm kích động. Cố gắng giữ khoảng cách an toàn với con vật. Trong trường hợp tiếp tục bị tấn công, hãy cuộn tròn người như quả bóng để bảo vệ những vị trí trọng điểm của cơ thể như đầu, mặt, cổ, bộ phận sinh dục. Càng hạn chế được vết thương tại những vị trí này thì càng giảm bớt sự nguy hiểm.

– Không trêu, chọc chó lạ nơi công cộng: Hầu hết chó ở nơi công cộng đều không có chủ, không được đeo rọ mõm và tiêm vắc xin phòng dại, rất khó có thể biết được liệu con chó này có mắc bệnh dại hay không. Do đó, tuyệt đối không nên trêu, chọc, vuốt ve chó lạ nơi công cộng, đặc biệt là những con chó hung dữ, gầm, sủa liên tục, hai tai dựng thẳng, đuôi cụp vào giữa hai chân, ngáp lớn,… Nếu con vật lại gần hãy giữ bình tĩnh, không hoảng sợ, lo lắng và không bỏ chạy đột ngột.

– Báo cáo cho chính quyền địa phương nếu có chó đi lạc hay lang thang ngoài cộng đồng để bảo vệ an toàn cho chính mình và những người xung quanh.

Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.

CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com