BỆNH TRÀN DỊCH KHỚP
Tràn dịch khớp là một bệnh xương khớp phổ biến. Bệnh có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng có thể phòng được bệnh. Bệnh nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách có thể giảm được các biến chứng nặng.
Nội dung
1. Khái niệm về tràn dịch khớp
1.1. Tràn dịch khớp là gì?
Tràn dịch khớp là tình trạng gia tăng lượng dịch bất thường trong khớp sau chấn thương hay do những nguyên nhân bất thường trong khớp, làm giảm khả năng vận động của khớp. Tình trạng này không gây nguy hiểm cho người bệnh. Tuy nhiên, nếu trì hoãn điều trị, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nặng nề.
1.2. Phân loại
Tình trạng tràn dịch diễn ra phổ biến ở các khớp chính sau: khớp gối, khớp háng, khớp vai, khớp cổ tay, cổ chân và khớp khuỷu tay.
2. Nguyên nhân tràn dịch khớp
2.1. Nhiễm trùng
Tình trạng nhiễm trùng có thể xuất phát từ các vết thương hở như vết rách sâu hoặc do các thủ thuật xâm lấn (bao gồm tiêm, thay khớp). Nhiễm trùng máu đôi khi có thể ảnh hưởng tới các khớp. Tình trạng này có khả năng gây sưng, đỏ, đau và tràn dịch ở khớp.
Một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn như:
- Người cao tuổi;
- Người mắc bệnh tiểu đường;
- Người bệnh được điều trị bằng tiêm tĩnh mạch;
- Người bệnh phải thay khớp;
- Người bệnh vừa phẫu thuật khớp;
- Người bệnh viêm khớp;
– Người bệnh bị suy giảm miễn dịch (nhiễm HIV, người bệnh ghép tạng, người bệnh đang hóa trị…).
2.2. Chấn thương
Chấn thương là nguyên nhân phổ biến gây tràn dịch khớp, đặc biệt là khớp gối. Các chấn thương do tai nạn giao thông, bị ngã hoặc tác động lực mạnh đều có nguy cơ dẫn tới khớp bị tràn dịch. Những chấn thương này cũng có thể liên quan đến xương, các mô liên kết (gân, dây chằng) hoặc sụn khớp (sụn chêm).
Căng thẳng lặp đi lặp lại ở khớp cũng có thể gây tràn dịch. Dạng chấn thương do sử dụng khớp quá mức xảy ra khi một người lặp lại một động tác nhiều lần, trong thời gian dài. Chấn thương này thường liên quan tới các yêu cầu công việc (gõ bàn phím, khuân vác…) hoặc khi chơi thể thao.
Nếu tràn dịch khớp do khớp bị căng thẳng lặp đi lặp lại, các tình trạng khác như viêm bao hoạt dịch và viêm gân cũng có thể xảy ra. Đối với các trường hợp tràn dịch do chấn thương, người bệnh thường có các triệu chứng như đau, sưng, cứng khớp và khó duỗi hoặc xoay khớp.
2.3. Viêm khớp
Tràn dịch khớp thường gặp ở những người bị viêm khớp. Tình trạng này có thể là mạn tính (xảy ra chậm và tiến triển) hoặc cấp tính (xảy ra nhanh và nghiêm trọng). Có 3 loại viêm khớp chính gồm viêm khớp do thoái hóa, viêm khớp do tinh thể (gút), viêm khớp do bệnh tự miễn.
2.3.1 Viêm do thoái hóa khớp
Với viêm do thoái hóa khớp, tình trạng tràn dịch khớp thường xảy ra khi người bệnh vận động nhiều. Trong đó, khớp gối thường là khớp bị ảnh hưởng nhất.
2.3.2 Viêm khớp do tinh thể
Viêm khớp do tinh thể (thường gặp là tinh thể urat trong bệnh gút); Khi thận không thải được axit uric hay do cơ thể sản sinh quá nhiều hoặc do bất thường trong chu trình tạo ra axit này đều có nguy cơ dẫn tới bệnh gút.
Những tinh thể urat dư thừa có thể tích tụ trong khớp của người bệnh nhiều năm mà không gây triệu chứng. Cấu trúc của các tinh thể này nhỏ, cứng, sắc nhọn; có thể cọ xát vào màng hoạt dịch gây sưng, đau và viêm nhiều.
2.3.3 Viêm khớp tự miễn
Ở các trường hợp viêm khớp do bệnh tự miễn, tràn dịch khớp có thể là lần đầu khởi phát hay cấp tính, tuy nhiên bệnh thường sẽ diễn tiến dai dẳng thành mạn tính. Một số bệnh tự miễn có thể gây ra khớp tràn dịch như:
a. Viêm khớp dạng thấp: Bệnh thường do tổn thương xuất phát từ màng hoạt dịch của khớp. Viêm khớp dạng thấp xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể gặp trục trặc và tấn công lại chính những mô lành của cơ thể.
Tình trạng này thường dẫn tới viêm bao hoạt dịch, khiến khớp bị sưng, nóng, đỏ và đau. Bệnh nhân có nguy cơ tàn phế, tổn thương nhiều cơ quan khác. Viêm khớp dạng thấp thường ảnh hưởng tới những khớp đối xứng trong cơ thể như hai bàn tay, hai cổ tay hoặc hai đầu gối.
b. Viêm khớp tự phát thiếu niên: Đây là bệnh tự miễn, xảy ra ở bệnh nhi dưới 16 tuổi. Viêm khớp tự phát thiếu niên là quá trình viêm tăng sinh quá mức của những tế bào tại màng hoạt dịch. Tình trạng này có thể làm dày màng hoạt dịch, tăng sinh những mạch máu bất thường; tích lũy tế bào bạch cầu hạt, tế bào lympho, đại thực bào; kích thích những yếu tố trung gian gây viêm khớp. Bệnh tiến triển khiến màng bao hoạt dịch của khớp viêm dày lên, gây nên những triệu chứng như viêm sưng ở khớp, cứng khớp đi kèm với các cơn đau, tràn dịch khớp.
c. Viêm khớp vảy nến: là bệnh viêm khớp xảy ra ở người bệnh mắc bệnh vảy nến. Triệu chứng sớm của bệnh thường bắt đầu từ các tổn thương da như tình trạng phát ban đỏ, có vảy. Đây là bệnh mạn tính, thường tiến triển nặng theo thời gian. Tuy nhiên, có những thời điểm các triệu chứng được cải thiện, bệnh thuyên giảm xen kẽ các đợt cấp. Viêm khớp vảy nến có khả năng ảnh hưởng tới toàn bộ các cơ xương khớp ở hai bên cơ thể hoặc chỉ một bên. Tương tự bệnh viêm khớp dạng thấp, viêm khớp vảy nến cũng gây đau, sưng phồng và ấm khớp khi chạm tay vào.
3. Biến chứng
Khi mới bị tràn dịch khớp, có thể điều trị dứt điểm mà không để lại biến chứng. Tuy nhiên, nhiều người bệnh chủ quan và chỉ đến gặp bác sĩ khi đã trở nặng. Ngoài việc hạn chế khả năng vận động của khớp do sưng viêm, tràn dịch khớp còn có thể gây ra các biến chứng khác như nhiễm trùng khớp do chọc hút dịch khớp nhiều lần, thậm chí phá hủy khớp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ cơ thể của người bệnh.
Nếu tràn dịch khớp nặng không được điều trị kịp thời, nguy cơ hạn chế vĩnh viễn chức năng khớp và mất xương dưới sụn là rất cao. Vi khuẩn xâm nhập có thể gây tổn thương vĩnh viễn cho sụn khớp và nếu tình trạng nhiễm trùng cục bộ không được giải quyết nhanh chóng có thể lan rộng, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng máu.
4. Triệu chứng
Những triệu chứng thường xuất hiện ở người bệnh tràn dịch khớp như:
- Sưng khớp từ nhẹ đến nặng;
- Đau khớp: Đau nhói âm ỉ tới đau dữ dội, gây cản trở khả năng vận động của khớp;
- Đỏ và ấm khớp, thường là do viêm hoặc nhiễm trùng.
Tùy theo nguyên nhân gây tràn dịch ở khớp, một số triệu chứng khác có thể xuất hiện như:
- Bầm tím và chảy máu tại khớp (do chấn thương);
- Sốt, ớn lạnh, khó chịu, mệt mỏi (do nhiễm trùng);
- Đau căng cơ (do chấn thương);
5. Chẩn đoán tràn dịch khớp
Khi chẩn đoán tình trạng khớp bị tràn dịch, bác sĩ sẽ dựa vào kết quả của một số xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và có thể yêu cầu thêm một số thủ thuật cần thiết:
– Kiểm tra lâm sàng: Bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra tổng quan và đánh giá các biểu hiện như đau nhức, sưng, sự xuất hiện của túi dịch, độ linh hoạt và khả năng vận động của khớp để xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh.
– Chẩn đoán hình ảnh: Kết hợp với lâm sàng, bác sĩ có thể yêu cầu làm các xét nghiệm hình ảnh như siêu âm, chụp X-quang, hoặc chụp MRI để xác định nguyên nhân gây tràn dịch và đánh giá chi tiết hơn về tình trạng khớp.
– Phân tích dịch khớp: Bác sĩ sẽ sử dụng một kim nhỏ để hút dịch khớp từ ổ khớp của người bệnh. Dịch khớp sau đó sẽ được phân tích cũng như kiểm tra xem khớp có đang bị nhiễm trùng hay không nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác và phương án điều trị phù hợp.
6. Điều trị
Việc lựa chọn phương pháp điều trị tràn dịch khớp sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ và giai đoạn của tình trạng tràn dịch, trong đó bao gồm những phương pháp điều trị như:
– Điều trị bằng thuốc: Bác sĩ thường chỉ định người bệnh dùng thuốc. Sử dụng thuốc điều trị gồm thuốc giảm đau, chống viêm, thuốc kháng sinh nếu có nguy cơ bị nhiễm khuẩn; sử dụng thuốc ức chế miễn dịch khi bị viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần có sự theo dõi nghiêm ngặt từ bác sĩ điều trị, đặc biệt là đối với những loại thuốc có nhiều tác dụng phụ khi dùng thời gian dài như corticoid.
– Điều trị xâm lấn: Tình trạng dịch tồn đọng trong khớp không chỉ làm giảm khả năng vận động khớp, mà còn khiến người bệnh đau đớn và khó chịu. Do đó, phương pháp chọc hút dịch khớp sẽ giúp giảm nhẹ những triệu chứng cho người bệnh. Bác sĩ có thể kết hợp chọc hút và tiêm corticoid trong điều trị tràn dịch khớp.
Ngoài ra, nội soi khớp còn giúp chẩn đoán và điều trị viêm khớp gối tràn dịch những tổn thương như viêm màng hoạt dịch, sụn, dây chằng, thoái hóa khớp. Cuối cùng, nếu tổn thương thoái hóa khớp quá nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định phẫu thuật cho người bệnh.
7. Phòng bệnh
7.1. Duy trì cân nặng phù hợp
Khi cơ thể thừa cân hoặc béo phì, khớp phải chịu một áp lực lớn hơn bình thường, đặc biệt là các khớp chịu trọng lượng như khớp gối, khớp háng, cột sống. Áp lực cân nặng có thể gây hao mòn và hư hại sụn khớp, dẫn đến viêm khớp và tràn dịch khớp. Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ dinh dưỡng và hạn chế tiêu thụ nhiều calo có thể giúp kiểm soát cân nặng.
7.2. Tập luyện thể dục thường xuyên
Tập thể dục đều đặn là một phương pháp hiệu quả để phòng ngừa tràn dịch khớp. Thường xuyên rèn luyện giúp tăng cường cơ bắp xung quanh khớp, cải thiện tính linh hoạt và duy trì sức mạnh của khớp. Mỗi người có thể lựa chọn hình thức yêu thích hoặc các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, đạp xe, giúp cải thiện sức khỏe mà không gây áp lực quá mức lên khớp.
7.3. Tránh vận động quá sức
Vận động quá mức hoặc thực hiện các hoạt động hằng ngày như bưng bê, mang vác đồ nặng sai cách, không được bảo hộ có thể gây ra chấn thương khớp và dẫn đến tràn dịch khớp. Đặc biệt, đối với những ai tham gia các môn thể thao cường độ cao như bóng đá, bóng rổ, chạy điền kinh,… nên duy trì lịch trình tập luyện hợp lý, kết hợp với các bài tập kéo giãn và tăng cường cơ bắp để giảm nguy cơ chấn thương khớp.
7.4. Lắng nghe cơ thể
Nếu cảm thấy khớp đau nhức, sưng tấy hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào khác, hãy ngừng hoạt động gây ra các triệu chứng này và nghỉ ngơi. Đừng cố gắng ép bản thân tiếp tục hoạt động khi cơ thể cảm thấy đau. Hãy áp dụng các biện pháp giảm đau, giảm sưng như nghỉ ngơi, chườm đá, nâng cao chi bị ảnh hưởng,… Nếu triệu chứng không thuyên giảm sau vài ngày, nên khám bác sĩ càng sớm càng tốt.
7.5. Khám sức khoẻ định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ có thể giúp chủ động phòng ngừa tràn dịch khớp và các bệnh lý khác về xương khớp. Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng sức khỏe của khớp, phát hiện sớm các dấu hiệu của viêm khớp hoặc vấn đề có thể dẫn đến tràn dịch khớp. Ngoài ra, bác sĩ có thể đưa ra lời khuyên về chế độ ăn uống, tập luyện và các biện pháp bảo vệ khớp.
Tình trạng tràn dịch khớp có thể trở nên nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời và điều trị triệt để. Do đó, để bảo vệ sức khỏe khớp, bạn nên thực hiện kiểm tra tổng quát định kỳ mỗi 6 tháng nhằm phòng ngừa bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, duy trì lối sống khoa học và thói quen tốt sẽ giúp khớp khỏe mạnh và ngày càng linh hoạt.
Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.
CÔNG TY TNHH DƯỢC PHẨM NAPHARCO
Địa chỉ: Đường D1, Khu công nghiệp Yên Mỹ II, Thị trấn Yên Mỹ, Huyện Yên Mỹ, Tỉnh Hưng Yên
Điện thoại: 02213.766.338
Hotline: 0916.953.559
Mail: napharcopharma.corp@gmail.com
